CHUKI NA UGOMVI WA FAMILIA-SURA YA 10
Sura ya Kumi: Ufunguo wa Uhuru
Msamaha si kusahau kilichotokea; ni uamuzi wa kuachilia chuki ili moyo upate nafasi ya kupona.
Kulikuwa na mzee mmoja aliyeishi zaidi ya miaka ishirini bila kuzungumza na kaka yake wa damu. Chanzo kilikuwa kipande cha ardhi walichoachiwa na baba yao. Mwanzoni walidhani ni ugomvi wa kawaida ambao ungeisha baada ya siku chache. Lakini siku zikageuka wiki, wiki zikageuka miaka, na miaka ikageuka kizazi.
Watoto wao walikua wakijua kuwa upande wa pili wa familia ni maadui. Harusi zilifanyika bila mialiko. Misiba ilipita bila salamu. Kila mmoja alibeba hadithi yake moyoni akiamini yeye ndiye aliyekuwa ameonewa zaidi.
Siku moja, mmoja wao aliugua sana. Akiwa kitandani hospitalini, alianza kukumbuka maisha yake yote. Alikumbuka utoto wao, michezo yao, safari walizotembea pamoja, na ndoto walizowahi kushirikiana. Ghafla aligundua jambo moja: miaka yote aliyokuwa ameishi kwa chuki, mtu aliyekuwa akiumia zaidi hakuwa kaka yake, bali yeye mwenyewe.
Hapo ndipo alipofanya uamuzi mgumu. Aliamua kusamehe.
1. Msamaha ni Nini?
Watu wengi hudhani kuwa kusamehe ni kusahau. Wengine hudhani kuwa kusamehe ni kukubali makosa ya mtu mwingine au kujifanya kwamba hakuna kilichotokea. Lakini msamaha wa kweli hauko hivyo.
Msamaha ni uamuzi wa makusudi wa kuachilia mzigo wa chuki, kisasi na kinyongo ili kuokoa amani ya moyo wako. Msamaha hauondoi historia, lakini huondoa sumu ya historia hiyo ndani ya nafsi yako.
Mtu anayesamehe hasemi kuwa hakukuumizwa. Hasemi kuwa kosa lilikuwa dogo. Hasemi kuwa aliyekosea alikuwa sahihi. Anasema: “Ninakataa kuendelea kuwa mfungwa wa kile kilichonitokea.”
2. Gereza Lisiloonekana
Kuna watu wengi ambao kwa nje wanaonekana wako huru, lakini ndani wamefungwa. Wanaenda kazini, wanafanya biashara, wanacheka na watu, lakini ndani yao kuna chumba cha zamani ambacho hawajawahi kutoka.
Kila wakimkumbuka aliyewakosea, hasira hurudi. Kila wakisikia jina lake, moyo unashtuka. Kila wakiona mafanikio yake, vidonda vinafunguka. Wakati mwingine mtu aliyekosea anaendelea na maisha yake, lakini aliyeumizwa anaendelea kuishi katika gereza la kumbukumbu.
Kutosamehe ni kubeba mtu ndani ya moyo wako kwa namna inayokuchosha, hata kama yeye hajui kuwa bado unaumia.
3. Sayansi ya Msamaha
Dkt. Fred Luskin wa Stanford Forgiveness Project alifanya kazi kubwa kuhusu msamaha na afya ya binadamu. Mafundisho yake yanaonyesha kuwa msamaha unaweza kusaidia kupunguza msongo wa mawazo, kuongeza utulivu wa ndani na kuboresha namna mtu anavyokabiliana na maumivu ya zamani.
Hii inaonyesha kuwa msamaha si suala la kiroho pekee. Ni jambo linalogusa mwili, akili na moyo. Mtu anayebeba chuki kwa muda mrefu anaweza kuishi katika hali ya tahadhari, hasira na maumivu yasiyoisha. Anapojifunza kuachilia, mwili na akili hupata nafasi ya kupumua.
Msamaha si dawa ya kufuta kila jeraha mara moja, lakini ni mwanzo wa kuondoa sumu inayozuia jeraha kupona.
4. Biblia na Nguvu ya Kusamehe
Biblia imeweka msamaha kama msingi mkubwa wa maisha ya kiroho na kijamii. Katika Waefeso 4:31-32, maandiko yanahimiza kuondoa uchungu, hasira, ugomvi na matukano, kisha kuwa watu wenye huruma na msamaha.
Katika Mathayo 6:14-15, Yesu anafundisha umuhimu wa kusamehe wengine. Hili halimaanishi kuficha uovu au kuhalalisha maumivu, bali linatukumbusha kuwa moyo uliofungwa na chuki hushindwa kupokea na kutoa upendo kwa ukamilifu.
Ukweli muhimu
Msamaha wa kiroho haukatazi haki, mipaka au uwajibikaji. Unaondoa kisasi moyoni, lakini hauzuii mtu kutafuta haki kwa njia sahihi.
5. Msamaha Mgumu Zaidi
Kuna maumivu ambayo ni rahisi kusamehe. Lakini kuna maumivu yanayoonekana kuwa mazito sana. Usaliti wa ndoa. Kunyang’anywa urithi. Kutelekezwa na mzazi. Kusalitiwa na ndugu. Kudhalilishwa mbele ya watu. Kunyimwa haki. Kuumizwa na mtu uliyemwamini sana.
Katika mazingira kama haya, msamaha hauji kwa siku moja. Wakati mwingine ni safari ndefu. Mtu anaweza kusamehe kidogo leo, akalia kesho, akasonga mbele wiki ijayo, kisha akakumbuka tena maumivu ya zamani. Hii haimaanishi ameshindwa; inaonyesha kuwa jeraha lilikuwa kubwa.
Muhimu si kujilazimisha kuonekana umepona. Muhimu ni kuanza safari ya kutoka kwenye gereza la chuki.
6. Kusamehe Si Kurudisha Uaminifu Mara Moja
Hili ni jambo muhimu sana. Msamaha na uaminifu si kitu kimoja. Unaweza kusamehe mtu, lakini uaminifu ukahitaji muda kujengwa upya. Unaweza kuachilia kisasi, lakini bado ukaweka mipaka. Unaweza kuponya moyo wako, lakini usiruhusu mtu yuleyule aendelee kukuvuruga.
Maridhiano yanahitaji watu wawili. Msamaha unaweza kuanza na mtu mmoja. Mtu mwingine anaweza asikiri kosa, asiombe msamaha, au asibadilike. Hata hivyo, bado unaweza kuchagua kuondoa sumu ya chuki ndani yako.
7. Msamaha Ndani ya Familia za Afrika Mashariki
Katika jamii nyingi za Afrika Mashariki, migogoro ya kifamilia hudumu kwa miaka kwa sababu kila upande unasubiri mwingine aanze. Ndugu hawasalimiani kwa sababu ya ardhi. Watoto hawajui upande fulani wa familia kwa sababu ya ugomvi wa wazazi. Wazee wanaondoka duniani wakiwa hawajawahi kupatanisha watoto wao.
Mara nyingi chanzo huwa kidogo kuliko madhara. Kipande cha shamba. Maneno ya kikao. Fedha za harusi. Urithi wa nyumba. Upendeleo wa mzazi. Lakini kwa sababu hakuna aliyekubali kushuka chini na kuzungumza, jambo dogo linakuwa historia ya chuki.
Familia nyingi zimepona pale mtu mmoja alipokuwa na ujasiri wa kusema: “Tusiruhusu jambo hili liendelee kuharibu watoto wetu.” Wakati mwingine uponyaji wa familia huanza na mtu mmoja tu mwenye hekima ya kutosha kuacha kushindana na kuanza kujenga daraja.
8. Hatua Nne za Msamaha
Askofu Desmond Tutu na Mpho Tutu, katika mafundisho yao kuhusu msamaha, wamezungumzia njia ya kusema ukweli, kutambua maumivu, kutoa msamaha, na kuamua kama mahusiano yatajengwa upya au yataachiliwa kwa amani.
Hatua ya kwanza: Sema ukweli
Kabla ya kusamehe, lazima ukweli ukubaliwe. Usijidanganye kuwa hukujeruhiwa kama ulijeruhiwa. Usifanye maumivu kuwa madogo ili watu wengine wajisikie vizuri.
Hatua ya pili: Tambua maumivu
Ruhusu moyo wako kusema, “Hili liliniumiza.” Kutambua maumivu si kulalamika; ni kuacha kujificha.
Hatua ya tatu: Chagua kuachilia kisasi
Msamaha huanza pale unapoamua kuwa hutatumia maisha yako yote kulipa ubaya kwa ubaya.
Hatua ya nne: Jenga upya au achilia kwa amani
Baadhi ya mahusiano yanaweza kurejeshwa. Mengine yanahitaji mipaka. Msamaha haukulazimishi kurudi kwenye mazingira yanayokuumiza.
9. Wakati Mtu Hajaomba Msamaha
Moja ya maumivu makubwa ni kuumizwa na mtu ambaye hajawahi kukiri kosa. Wengine huendelea kujitetea. Wengine husema hukuelewa. Wengine hubadili historia. Wengine huondoka bila kujali walichobomoa.
Katika hali hii, msamaha hauwezi kutegemea majuto ya upande mwingine. Unaweza kuchagua kukubali kuwa kilichotokea kilitokea, kwamba kilikuumiza, na kwamba hutaki kuendelea kuishi ukiwa umefungwa na mtu ambaye hata hajui au hajali maumivu yako.
Hii si rahisi, lakini ni njia ya kuanza kurudisha mamlaka ya moyo wako mikononi mwako.
Usisubiri mtu aliyekuumiza akupe ruhusa ya kupona. Uponyaji wako unaweza kuanza hata kabla hajakiri kosa lake.
10. Msamaha na Haki
Ni muhimu kuelewa kuwa msamaha hauondoi umuhimu wa haki. Kama kuna dhuluma ya mali, unyanyasaji, udanganyifu au uharibifu wa wazi, mtu anaweza kusamehe na bado akatafuta haki kwa njia sahihi.
Msamaha hushughulika na sumu ya chuki ndani ya moyo. Haki hushughulika na kurekebisha kilichoharibika kwa namna ya kimaadili, kifamilia au kisheria. Vyote vinaweza kwenda pamoja.
Familia yenye hekima haiwatishi watu wanaotafuta haki kwa kusema, “Samehe tu.” Badala yake, inatafuta ukweli, inakiri makosa, inaweka marekebisho, na kisha inajenga njia ya msamaha wa kweli.
11. Jinsi ya Kuanza Kusamehe
- Andika kilichokuumiza bila kujificha.
- Tambua hisia zako: hasira, huzuni, aibu, hofu au kukataliwa.
- Jiulize mzigo huu umeathiri vipi maisha yako.
- Amua kuacha kulisha kisasi moyoni.
- Omba msaada wa kiroho, ushauri au mtu mwenye hekima kama maumivu ni makubwa.
- Weka mipaka pale inapohitajika.
- Rudia uamuzi wa kusamehe kila kumbukumbu inapojaribu kukurudisha nyuma.
12. Familia Inapojifunza Kusamehe
Familia inayojifunza kusamehe haimaanishi familia isiyo na makosa. Ni familia inayokubali kuwa makosa hayapaswi kuwa gereza la kudumu. Ni familia inayoruhusu ukweli kusemwa, machozi kutambuliwa, na hatua mpya kuchukuliwa.
Familia ya namna hii haiwafundishi watoto kulipiza kisasi. Inawafundisha kutafuta haki bila kupoteza utu. Inawafundisha kuweka mipaka bila kubeba chuki. Inawafundisha kuwa kuomba msamaha si aibu, na kusamehe si udhaifu.
Hitimisho
Msamaha ni moja ya milango migumu zaidi kufungua, lakini nyuma yake kuna uhuru mkubwa. Si rahisi kuachilia maumivu ya zamani, hasa pale aliyeumiza ni mtu wa karibu. Lakini kuendelea kubeba chuki ni kuendelea kuishi ndani ya tukio ambalo lilipaswa kuwa sehemu ya historia, si gereza la maisha.
Msamaha hauwezi kubadilisha jana. Hauwezi kufuta maneno yaliyosemwa au kurudisha miaka iliyopotea. Lakini unaweza kuokoa kesho. Unaweza kuponya moyo. Unaweza kuvunja mnyororo wa chuki unaotaka kurithiwa na watoto. Unaweza kuirudishia familia nafasi ya kuanza upya.
Mwisho wa yote, msamaha si udhaifu. Ni ujasiri wa kuamua kuwa maumivu ya zamani hayatakuwa mfalme wa maisha yako ya baadaye.
Mafunzo Muhimu ya Sura Hii
Msamaha si kusahau wala kuhalalisha makosa. Ni uamuzi wa kuachilia chuki ili kulinda afya ya moyo, akili na mahusiano. Familia zinazojifunza kusamehe hujenga msingi wa amani na uponyaji wa vizazi vijavyo.
Endelea Kusoma
Katika sura inayofuata tutajifunza jinsi ya kujenga upya mahusiano yaliyovunjika, na hatua za kurejesha imani baada ya migogoro mikubwa ya kifamilia.
Soma Sura ya Kumi na Moja: Kujenga Upya Mahusiano Yaliyovunjika