CHUKI NA UGOMVI WA FAMILIA-SURA YA 12
Sura ya Kumi na Mbili: Kujenga Familia Yenye Amani na Mshikamano
Amani ya familia haitokei kwa bahati. Hujengwa kwa maamuzi, mawasiliano, heshima, mipaka na maadili yanayoishi kila siku ndani ya nyumba.
Kulikuwa na familia moja ambayo hapo awali ilikuwa imejaa migogoro. Watoto walikuwa wakigombana kila mara. Wazazi hawakuwa wakisikilizana. Kila mtu alikuwa na malalamiko yake. Nyumba ilikuwa na chakula, samani na watu, lakini ilikosa kitu muhimu zaidi: utulivu wa moyo.
Siku moja baba alikaa kimya sebuleni baada ya ugomvi mwingine mkubwa. Alitazama watoto wake wakiwa kila mmoja pembeni yake. Mke wake alikuwa amechoka. Hakukuwa na mtu aliyeshinda. Kila mtu alikuwa ameumia kwa namna yake.
Alishusha pumzi na kusema, “Hatuwezi kuendelea hivi. Kama nyumba hii itaendelea kuwa yetu, lazima tujifunze kuijenga upya.”
Hiyo haikuwa hotuba kubwa. Haikuwa suluhisho la siku moja. Lakini ilikuwa mwanzo wa uamuzi mpya. Familia hiyo haikupona kwa muujiza wa ghafla. Ilianza kupona kwa maamuzi madogo ya kila siku: kusikilizana, kuomba msamaha, kula pamoja, kupanga majukumu, kuheshimu mipaka, na kuacha kutumia maneno kama silaha.
1. Amani ya Familia Hujengwa Kwa Makusudi
Kujenga familia yenye amani na mshikamano si jambo linalotokea kwa bahati. Ni matokeo ya maamuzi ya makusudi. Kama nyumba inavyohitaji msingi, nguzo, paa na matengenezo, ndivyo familia inavyohitaji maadili, mawasiliano, mipaka na upendo unaotendwa kwa vitendo.
Familia nyingi hutamani amani, lakini hazijengi mfumo wa kuilinda. Watu wanataka upendo, lakini hawajifunzi kuzungumza. Wanataka watoto wawe na heshima, lakini watu wazima hawatoi mfano. Wanataka mshikamano, lakini hawana muda wa kukaa pamoja. Wanataka msamaha, lakini hawako tayari kukiri makosa.
Amani ya kweli haimaanishi kutokuwepo kwa migogoro. Ina maana familia ina uwezo wa kutatua migogoro bila kugeuza tofauti kuwa chuki.
2. Andikeni Azimio la Familia
Stephen R. Covey, katika mafundisho yake kuhusu familia zenye ufanisi, alisisitiza umuhimu wa familia kuwa na azimio la pamoja. Hili ni tamko fupi linaloeleza familia yenu inasimamia nini, inaamini nini, na inataka kuwa ya aina gani.
Azimio hili si lazima liwe refu au la kitaalamu. Linaweza kuwa sentensi chache tu ambazo kila mtu anaelewa. Muhimu ni kwamba liwe dira ya familia.
Mfano wa azimio la familia
“Katika familia yetu, tunasemeana ukweli kwa heshima, tunasikilizana kabla ya kuhukumu, tunasaidiana pale mmoja anapokwama, hatuwafundishi watoto chuki, na tunatafuta amani bila kuficha ukweli.”
Azimio la namna hii likiwekwa sebuleni au sehemu inayoonekana, linaweza kuwa ukumbusho wa kila siku. Mtoto akimkosea mwenzake, mnauliza: “Je, hili linaendana na azimio letu?” Mzazi akipaza sauti kupita kiasi, anaweza kujikumbusha: “Mimi ndiye mfano wa hii nyumba.”
3. Mfumo wa Ushindi wa Pande Zote
Katika familia nyingi, migogoro huendeshwa kama vita. Mtu mmoja lazima ashinde, mwingine ashindwe. Mzazi ashinde, mtoto ashindwe. Kaka mkubwa ashinde, wadogo wanyamaze. Mume ashinde, mke aumie. Huu si msingi wa amani; ni msingi wa chuki ya baadaye.
Familia yenye hekima hutafuta ushindi wa pande zote. Hii haimaanishi kila mtu apate kila anachotaka, bali kila mtu asikilizwe na suluhisho liwe la haki kadiri inavyowezekana.
Mfano wa kivitendo
Watoto wawili wanagombania matumizi ya simu au televisheni. Badala ya mzazi kumpa mmoja na kumwacha mwingine akiwa na kinyongo, anaweza kuweka utaratibu wa muda. Mmoja atumie muda fulani, mwingine atumie muda mwingine. Hapo watoto wanajifunza haki, subira na utaratibu.
4. Vikao vya Familia vya Kila Wiki
Familia haiwezi kutatua kila kitu kwa hasira ya dakika za mwisho. Inahitaji muda maalumu wa kuzungumza kabla matatizo hayajakomaa. Ndiyo maana kikao cha familia cha kila wiki kinaweza kuwa chombo muhimu cha amani.
Kikao hiki hakipaswi kuwa mahakama ya watoto au sehemu ya lawama. Kiwe kifupi, chenye heshima na lengo la kujenga. Kila mtu apewe nafasi ya kusema bila kuogopa kudharauliwa.
Maswali matatu ya kikao cha familia
- Ni mambo gani yalienda vizuri wiki hii?
- Ni wapi tulikwama au tuliumizana?
- Tutafanya nini tofauti wiki ijayo?
Kwa kufanya hivi, familia inajifunza kutibu majeraha mapema. Mambo ambayo yangekua kuwa chuki ya miaka mingi yanaweza kumalizwa kwa mazungumzo ya dakika ishirini.
5. Chakula cha Pamoja Kama Ibada ya Ukaribu
Katika dunia yenye simu, kazi nyingi, shule, biashara na pilikapilika, familia nyingi hazikai pamoja tena. Kila mtu anakula muda wake, anaingia chumbani kwake, na maisha yanaendelea bila mazungumzo ya kweli.
Chakula cha pamoja kinaweza kuonekana jambo dogo, lakini kina nguvu kubwa. Meza ya chakula inaweza kuwa mahali pa kucheka, kusimuliana siku ilivyokuwa, kuulizana hali na kujenga kumbukumbu za upendo.
Huu si muda wa kufokea watoto kuhusu makosa yao, wala muda wa kuibua ugomvi mzito wa ndoa. Ni muda wa kuonyesha kuwa familia ni mahali pa kurudi, si mahali pa kuogopa.
Familia inayokula pamoja mara kwa mara hujenga kumbukumbu ndogo ndogo zinazokuwa kinga wakati wa nyakati ngumu.
6. Lugha za Upendo Ndani ya Familia
Dr. Gary Chapman amesaidia watu wengi kuelewa kuwa watu hupokea upendo kwa namna tofauti. Wengine huhitaji maneno ya kutia moyo. Wengine muda wa pamoja. Wengine vitendo vya huduma. Wengine zawadi ndogo. Wengine mguso wa upendo kama kukumbatiwa au kushikwa mkono.
Ndani ya familia, ni muhimu kujua kuwa kumpenda mtu si lazima kuwe kumfanyia kile unachokipenda wewe, bali kile kinachomfanya yeye ajisikie anapendwa.
Lugha tano za upendo
- Maneno ya kutia moyo: “Nimefurahishwa na juhudi zako.”
- Muda wa pamoja: Kuweka simu pembeni na kumsikiliza mtu.
- Zawadi ndogo: Ishara ya kuwa ulimkumbuka.
- Vitendo vya huduma: Kumsaidia kazi au jukumu fulani.
- Mguso wa upendo: Kumkumbatia, kumshika mkono au kumfariji.
Mtoto anayehitaji muda wa pamoja anaweza kuwa na wazazi wanaomnunulia vitu vingi, lakini bado akajisikia mpweke. Mwenza anayehitaji maneno ya kutia moyo anaweza kufanya kazi nyingi, lakini akiumia kwa sababu hasikii kuthaminiwa. Kujua lugha ya upendo ya mtu ni kujua mlango wa moyo wake.
7. Mzazi Lazima Ajitawale Kwanza
Amani ya familia huanza sana na uwezo wa watu wazima kujitawala. Mtoto akipaza sauti na mzazi akapaza zaidi, mtoto hajifunzi nidhamu; anajifunza namna ya kupaza sauti kwa nguvu zaidi.
Dr. Laura Markham, katika mafundisho yake kuhusu malezi yenye amani, anasisitiza kuwa mzazi lazima ajifunze kudhibiti hisia zake kabla hajajaribu kumdhibiti mtoto. Mzazi mwenye utulivu anaweza kumfundisha mtoto utulivu. Mzazi anayeendeshwa na hasira mara nyingi huongeza moto anaotaka kuuzima.
8. Maombi Madogo ya Ukaribu
Dkt. John Gottman anazungumzia kitu kinachoweza kuitwa maombi madogo ya ukaribu. Haya ni majaribio madogo ya mtu kutafuta usikivu, upendo au ukaribu kutoka kwa mwingine.
Mtoto anasema, “Mama, angalia nilichochora.” Mume anasema, “Leo nimechoka sana.” Mke anasema, “Ningependa tuongee kidogo.” Dada anamwambia kaka yake, “Nisaidie hili.” Haya yote ni maombi ya ukaribu.
Familia inapoyajibu kwa upendo, inaweka akiba ya kihisia. Inapoyapuuza mara kwa mara, watu huanza kuacha kuomba ukaribu. Na mtu akiacha kuomba ukaribu, mara nyingi ndani yake ameshaanza kujenga umbali.
Jibu linalojenga
“Nakuona. Niko hapa. Niambie zaidi.”
Jibu linalobomoa
“Sina muda. Acha kunisumbua.”
9. Heshima Kama Msingi wa Mshikamano
Hakuna familia inayoweza kuwa na amani bila heshima. Upendo bila heshima hugeuka kuwa kumiliki. Mamlaka bila heshima hugeuka kuwa ukandamizaji. Mazungumzo bila heshima hugeuka kuwa ugomvi.
Heshima inaonekana katika namna watu wanavyosikilizana, wanavyokosoana, wanavyogawana majukumu, wanavyotumia pesa, na wanavyowazungumzia wengine wanapokuwa hawapo.
Familia yenye heshima haimaanishi watoto hawataonywa, wala wazazi hawatakosolewa. Ina maana kila jambo linafanyika bila kumvunjia mtu utu wake.
10. Mipaka Inayolinda Upendo
Familia nyingi hudhani mipaka ni ukosefu wa upendo. Lakini mipaka ni ulinzi wa upendo. Bila mipaka, watu huchokana, hutumiana vibaya, huingiliana kupita kiasi na mwisho huanza kuchukiana.
Mipaka inaweza kuwa kuhusu fedha, muda, maamuzi ya ndoa, matumizi ya mali, malezi ya watoto, simu, wageni au ndugu wa pembeni. Familia ikikosa mipaka, kila mtu hujiona ana haki ya kuingilia kila kitu.
Mipaka haivunji familia. Mipaka inalinda familia isivunjwe na matumizi mabaya ya ukaribu.
11. Imani, Maadili na Utamaduni wa Kusamehe
Familia yenye amani inahitaji mizizi ya maadili. Kwa baadhi ya familia, mizizi hiyo hujengwa kupitia imani ya kidini. Kwa nyingine, kupitia maadili ya ukoo, heshima, utu na uwajibikaji. Muhimu ni kuwa familia iwe na msingi wa kutofautisha mema na mabaya.
Watoto wanapokua kwenye familia ambayo watu wazima wanaomba msamaha, wanasema ukweli, wanaheshimu wengine na wanatafuta amani, wanajifunza kuwa haya si maneno ya vitabu tu; ni maisha yanayowezekana.
Utamaduni wa kusamehe haujengi watu dhaifu. Hujenga watu wanaojua kwamba makosa yapo, lakini hayapaswi kuwa gereza la kudumu.
12. Kujenga Maono ya Pamoja
Familia yenye mshikamano haishi kwa matukio ya kila siku tu. Ina maono. Inauliza: tunataka watoto wetu wakue na maadili gani? Tunataka familia yetu ijulikane kwa nini? Tunataka kusaidiana vipi kiuchumi? Tunataka kushughulikia migogoro yetu kwa namna gani?
Maono ya pamoja yanaweza kuwa rahisi: kusomesha watoto, kujenga nyumba ya familia, kusaidiana kwenye biashara, kutunza wazazi, au kuhakikisha watoto hawarithi chuki za watu wazima.
Familia bila maono huendeshwa na migogoro ya siku. Familia yenye maono hujua kuwa kuna kitu kikubwa zaidi kuliko hasira za leo.
Hitimisho
Kujenga familia yenye amani na mshikamano ni kazi ya kila siku. Haihitaji familia iwe kamili. Inahitaji watu wawe tayari kujifunza, kusamehe, kusikiliza, kuweka mipaka na kujenga mfumo mpya wa kuishi pamoja.
Amani ya familia huanza na maneno madogo, vitendo vidogo, vikao vidogo, msamaha mdogo na maamuzi madogo yanayorudiwa kila siku. Baada ya muda, mambo hayo madogo hujenga ngome kubwa ya mshikamano.
Familia yenye amani haiwezi kuzuiwa kabisa na dhoruba za maisha. Lakini ikiwa na mawasiliano, heshima, upendo, mipaka na maono, inaweza kusimama tena hata baada ya kuyumba.
Mafunzo Muhimu ya Sura Hii
Familia yenye amani haijengwi kwa bahati. Inajengwa kwa maadili ya pamoja, mawasiliano ya heshima, vikao vya familia, mipaka yenye afya, upendo unaoonekana kwa vitendo na maono yanayowaunganisha wanafamilia.
Endelea Kusoma
Katika sehemu inayofuata tutahitimisha safari hii kwa kuunganisha mafunzo yote muhimu kuhusu chuki, ugomvi, msamaha, uponyaji na kujenga familia yenye amani ya kudumu.
Soma Hitimisho la Kitabu