LAANA YA FAMILIA SURA YA NNE

LAANA YA FAMILIA - Sura ya Nne
SEHEMU YA NNE — LUGHA, IMANI NA TAFSIRI SAHIHI

SURA YA NNE: MANENO YA FAMILIA NA TAFSIRI YA MATATIZO

Katika familia nyingi, kuna sauti zisizoonekana lakini zenye nguvu kubwa ya kuelekeza Maisha ya kila mwanafamilia. Sauti hizi haziji kama amri rasmi, bali kama maneno yanayorudiwa mara kwa mara kwenye meza ya chakula, kwenye mikutano ya ukoo, au pindi msiba na dhiki vinapotokea. "Sisi familia yetu hatunaga bahati na biashara," "Wanawake wa ukoo huu wote wanaishia kulea watoto peke yao," au "Sisi ni watu wa maisha ya kawaida tu, usijifanye unataka kupaa sana."

Mtu anapokua akisikia kauli hizi, hazibaki kuwa maneno tu; zinajenga ukuta wa kisaikolojia unaoitwa 'Imani Zilizokomaa' (Internalized Narratives). Katika kitabu chake mashuhuri cha "What Happened to You?" alichokiandika pamoja na Oprah Winfrey, Dkt. Bruce D. Perry anaeleza kuwa ubongo wa mtoto husimika ramani ya jinsi dunia inavyofanya kazi kupitia kauli na hisia za watu wanaomzunguka katika miaka ya mapema ya maisha.

Kisa cha Kwanza: Mtego wa Sumu ya Maneno ya 'Mama'

Baraka alikuwa na kipaji kikubwa cha uongozi na biashara. Kila mara alipomshirikisha mama yake wazo la mradi mpya, mama yake—aliyekuwa amepitia maumivu makubwa ya usaliti wa kibiashara huko nyuma—alimwambia kwa uchungu: "Mwanangu, hebu tulia. Familia yetu haina damu ya utajiri, utakuja kupoteza kila kitu ujutie." Baraka alipofikisha umri wa miaka 35, alipata fursa kubwa ya uwekezaji. Siku mbili kabla ya kutia saini mkataba, alipatwa na hofu kubwa na akajitoa. Wasiwasi wa mama yake ulikuwa umekuwa sheria yake ya ndani.

Dhana hii inafungamanishwa vyema na Bethany Webster katika kitabu chake cha "Discovering the Inner Mother." Webster anaeleza dhana ya "Jeraha la Kimama" (The Mother Wound), ambapo binti au mtoto wa kiume anarithi imani za kijinsia na kimaisha zilizojengwa na mama yake kutokana na maumivu ya huko nyuma. Mtoto anapoanza kufanikiwa, anahisi subconscious guilt—kwamba akifanikiwa kupita mama yake au ukoo wake, anakuwa 'anawasaliti'.

Pia, Dkt. Gabor Maté katika kitabu chake chenye ushawishi mkubwa cha "The Myth of Normal," anaonyesha jinsi jamii na familia zinavyochukulia mambo ya hovyo kuwa 'kawaida' (normalized trauma). Mfano, mtoto anapokua kwenye familia yenye kelele, matusi, na ukandamizaji, ubongo wake unachukulia hali hiyo kuwa ndiyo 'kawaida'. Anapokua na kuingia kwenye ulimwengu wa watu wazima, atatafuta mazingira yenye vurugu hizo hizo kwa sababu ubongo wake haujui kuishi kwenye amani.

"Ugonjwa au muundo mbovu wa tabia unapojirudia kwenye familia, si uthibitisho wa laana ya kiroho, bali ni matokeo ya mazingira yenye sumu yaliyochukuliwa kuwa ni mambo ya 'kawaida' kwa vizazi vingi." — Dr. Gabor Maté (The Myth of Normal)
Je, Kila Tatizo Ni Laana? Kutenganisha Ukweli na Hofu

Swali kuu linaloibuka hapa ni hili: Je, tunaposhuhudia misiba ya mfululizo, umaskini unaojirudia, au ndoa kuvunjika kwa kila mtu kwenye ukoo, je, ni makosa kusema ni 'laana'? Jibu linahitaji umakini mkubwa wa kisomi na kisaikolojia.

Resmaa Menakem, katika kitabu chake cha "My Grandmother's Hands," anafafanua jinsi maumivu ya mwili na hisia (somatic trauma) yanavyoweza kukaidi muda. Anapoeleza dhana ya "Trauma Response", anabainisha kuwa pale majeraha ya kihisia yanapokosa kutibiwa, yanajidhihirisha kama tabia za kiutendaji. Kitu kinachoonekana kama 'laana' mara nyingi ni 'jibu la mfumo wa fahamu' (nervous system response) kwa majeraha yaliyopita.

Alice Miller, mtaalamu wa saikolojia ya watoto, katika kitabu chake cha "The Drama of the Gifted Child," anaonyesha jinsi watoto wanavyolazimika kukandamiza hisia zao halisi na kuvaa 'moyo wa bandia' ili kuwaridhisha wazazi wao waliokosa amani. Mtoto huyu anapokua na kuwa mzazi, anatumia mbinu hizi hizi kandamizi kwa watoto wake, na hivyo kuunda mzunguko mwingine wa maumivu unaoonekana kama 'laana ya ukoo'.

Kisa cha Pili: Misiba ya Kila Umri wa Miaka 40

Katika familia ya Mzee Rashid, wanaume wote walionekana kufilisika au kupatwa na maradhi makubwa wanapofikisha umri wa miaka 40. Wanakijiji waliamini kabisa kuwa Babu Rashid alirogwa. Lakini uchunguzi wa kisaikolojia ulionyesha ukweli tofauti: Kila kijana wa familia hiyo alipokaribia miaka 40, alipatwa na "Anxiety of Anniversary" (wasiwasi wa maadhimisho)—hofu kubwa ya ndani kwamba 'zamani yangu imefika'. Hofu hiyo ilisababisha msongo mkubwa wa mawazo (chronic stress), maamuzi mabaya ya kibiashara, na kuporomoka kwa kinga ya mwili (hypertension & ulcers). Ilikuwa ni hofu iliyorithiwa, si uchawi!

"Kitu tunachokiita 'laana' mara nyingi ni historia inayojirudia kwa sababu hakuna aliyekuwa na ujasiri wa kuifanyia kazi na kuipa jina lake halisi la kisaikolojia." — Alice Miller (The Drama of the Gifted Child)

Watafiti kama Mark Wolynn (It Didn't Start with You) na Galit Atlas (Emotional Inheritance) wanakubaliana kwamba, ili kuvunja mzunguko huu, lazima msomaji Utenganishe kati ya 'Ukweli wa Kisaikolojia' na 'Tafsiri za Hofu'. Mtu anapoamua kwamba kila tatizo ni laana ya kiroho, anajinyima fursa ya kubadilisha tabia, kujifunza uwekezaji, au kutafuta msaada wa kisaikolojia. Anakuwa mhanga badala ya kuwa mshindi.

✦ ✦ ✦

Maneno ambayo familia yako imekuwa ikijiambia kwa miaka miatano si sheria iliyoandikwa kwenye mawe. Ni simulizi tu zilizotengenezwa na watu waliokuwa na majeraha na maarifa machache. Unayo fursa ya kubadilisha kamusi ya familia yako kuanzia leo.

Badala ya kurudia kauli za kukatisha tamaa, unaweza kuanza kuandika historia mpya. Somo kuu la sura hii ni hili: Ukijua chanzo halisi cha tatizo—iwe ni hofu iliyorithiwa, mfumo mbovu wa malezi, au mitazamo ya uhaba—unapata funguo za kujifungua mwenyewe kutoka kwenye gerezani hilo.

SOMA SURA YA TANO »