MATRIX:SURA YA PILI

SURA YA PILI

Wizi Mkubwa Kuliko Wote: Kuibiwa Umakini

Katika historia yote ya mwanadamu, dhahabu, mafuta na ardhi vimekuwa mali zinazogombaniwa zaidi. Karne ya ishirini na moja imebadilisha sheria hiyo. Leo, bidhaa yenye thamani kubwa kuliko zote si mafuta wala almasi. Ni umakini wa mwanadamu (human attention). Makampuni makubwa duniani hayashindanii tena bidhaa pekee; yanashindania sekunde zako. Kila dakika unayotumia ukiangalia skrini, kuna mtu anapata faida kutokana na muda huo. Hapo ndipo Matrix inaanza kuonekana, si kama gereza la chuma, bali kama soko linalouza na kununua umakini wa binadamu.

Ulipofungua simu, ulidhani unatafuta taarifa. Lakini kwa upande mwingine, kulikuwa na mfumo uliokuwa unatafuta umakini wako.

Kwa Nini Umakini Umekuwa Bidhaa?

Mwanasaikolojia na mshindi wa Tuzo ya Nobel, Herbert A. Simon, aliandika kuwa katika dunia yenye taarifa nyingi, kinachokuwa adimu si taarifa bali ni uwezo wa mtu kuzipa taarifa hizo umakini. Kauli hiyo leo imekuwa msingi wa kile kinachoitwa Attention Economy. Kadiri unavyotumia muda mwingi kwenye jukwaa fulani, ndivyo matangazo mengi yanavyokuonyesha. Kadiri unavyoendelea kutazama, ndivyo mapato ya kampuni yanavyoongezeka. Wewe si mteja pekee; wewe pia ni bidhaa inayouzwa kwa watangazaji.

Dopamine: Mfumo Unaopenda Zawadi za Haraka

Ubongo wa mwanadamu umeumbwa kupenda zawadi. Kila unapopokea taarifa mpya, ujumbe, video inayokuvutia au mtu anayependa chapisho lako, ubongo hutoa kemikali inayoitwa dopamine. Dopamine si kemikali ya furaha pekee; ni kemikali inayokufanya utake kurudia kitendo kilichokuletea hisia nzuri. Tatizo huanza pale mfumo unapokupa zawadi hizo kila dakika. Ubongo huanza kuzoea raha za haraka na kupoteza uwezo wa kufurahia kazi zinazohitaji uvumilivu kama kusoma kitabu, kujifunza taaluma mpya au kujenga biashara.

Ndiyo maana watu wengi wanaweza kutumia saa tatu kwenye video fupi bila kuchoka, lakini wakishika kitabu baada ya dakika kumi wanahisi kuchoka. Tatizo si kwamba kitabu hakina thamani. Tatizo ni kwamba ubongo umezoezwa kupata msisimko kila baada ya sekunde chache.

Matrix haikulazimishi kutumia simu. Inaunda mazingira yanayofanya kuiacha simu kuwa jambo gumu. Hapo ndipo uhuru wa kuchagua unaanza kupungua taratibu.

Biashara ya Kukuweka Mtandaoni

Vitabu vya kisasa vya teknolojia vinaeleza kuwa majukwaa mengi ya kidijitali hayajengwi ili umalize kazi zako haraka. Yanajengwa ili urudi tena na tena. Mfumo hujifunza kile unachopenda, unachokasirishwa nacho, unachokiogopa na hata muda ambao una uwezekano mkubwa wa kushika simu yako. Kadiri mfumo unavyokujua, ndivyo unavyokuwa bora zaidi katika kukuweka ndani yake. Hili ndilo linalofanya watu wawili wanaotafuta taarifa moja kupata mapendekezo tofauti kabisa. Mfumo hauonyeshi ukweli wote; unaonyesha kile kinachoweza kukufanya ubaki kwa muda mrefu zaidi.

Mtego wa "Dakika Tano"

Karibu kila utegemezi wa kidijitali huanza kwa sentensi moja: "Nitaangalia kwa dakika tano tu." Dakika tano zinakuwa thelathini. Thelathini zinakuwa saa moja. Baadaye mtu anasema hana muda wa kusoma, kufanya mazoezi, kuandika au kuanzisha biashara. Kwa kweli muda haukupotea. Ulibadilishwa kuwa faida ya mtu mwingine.

Usipoamua matumizi ya muda wako, mtu mwingine atauamua kwa niaba yako.

Dalili Kwamba Matrix Inaanza Kukutawala

Unapokuwa na wasiwasi simu ikiwa mbali nawe. Unaposhika simu bila sababu maalumu. Unaposhindwa kusoma ukurasa mmoja wa kitabu bila kuangalia notifications. Unapolala ukiwa na simu mkononi na kuamka ukiwa na simu mkononi. Unapojua kila kinachoendelea mtandaoni lakini hujui kinachoendelea ndani ya maisha yako. Dalili hizi si ishara ya udhaifu wa akili. Ni ishara kwamba mfumo umeanza kushindana na uwezo wako wa kujidhibiti.

Vitabu vilivyosaidia kujenga mawazo ya sura hii:
  • Deep Work — Cal Newport.
  • Digital Minimalism — Cal Newport.
  • Stolen Focus — Johann Hari.
  • The Shallows — Nicholas Carr.
  • Hooked — Nir Eyal (kinaeleza jinsi bidhaa za kidijitali zinavyoundwa kuwa tabia).
  • Thinking, Fast and Slow — Daniel Kahneman.