TENDA YA DAMU-SURA 6
Bei ya Kushinda
TENDA YA DAMU: Vijana Watatu, Kampuni Moja, Mfumo Mmoja Mgumu
Siku ya kusaini mkataba ilifika ikiwa na uzito wa ajabu. Adam, Musa na Zawadi waliingia kwenye jengo la shirika wakiwa wamevaa vizuri kuliko kawaida, lakini ndani yao kila mmoja alikuwa amebeba hofu yake. Kushinda tenda kulikuwa kumewapa jina. Lakini sasa jina hilo lilitaka kazi.
Walipofika kwenye chumba cha mikataba, walikuta nyaraka zimepangwa mezani. Kurasa nyingi. Vipengele vingi. Masharti mengi. Kila mstari ulikuwa na maana. Kila saini ilikuwa kama kuingia kwenye bahari ukiwa hujui kina chake.
Afisa wa manunuzi aliwatazama na kusema, “Hongereni. Lakini tukumbushane, hii kazi ina deadline kali. Mkichelewa, kuna penalty. Mkishindwa kufikia viwango, mkataba unaweza kuvunjwa.”
Musa alimtazama Adam. Zawadi alishika kalamu yake lakini hakusaini bado.
Zawadi: “Tunahitaji kupitia kipengele cha malipo ya awali.”
Afisa: “Malipo yatafuata taratibu za taasisi.”
Adam: “Taratibu zenu zikitumia siku sitini, sisi tutaanzaje kazi ya siku thelathini?”
Chumba kilitulia. Hapo ndipo waligundua bei ya kwanza ya kushinda: baada ya kupata tenda, mfumo haukuulizi kama wewe ni mdogo. Unakutaka utekeleze kama mkubwa.
Cashflow: Adui Asiyeonekana
Baada ya kikao, walitoka nje wakiwa na mkataba uliosainiwa, lakini bila fedha mkononi. Walikuwa wameshinda kazi ya milioni sabini na tatu, lakini hawakuwa na nauli ya kutosha kwenda maeneo yote ya mradi.
Walikaa kwenye benchi nje ya jengo. Kwa mtu aliyekuwa anawaangalia kwa mbali, walionekana kama vijana waliofanikiwa. Lakini wao walijua ukweli. Karatasi ya mkataba haikuwa pesa. Ilikuwa ahadi yenye masharti.
Musa: “Kwa hiyo sisi ni kampuni ya milioni sabini na tatu yenye salio la elfu kumi na nne?”
Zawadi: “Ndiyo. Tumekuwa matajiri kwenye PDF.”
Adam: “Hatuhitaji kulalamika. Tunahitaji cashflow plan.”
Walichukua daftari na kuanza kugawanya kazi. Walihitaji watu wa mikoani, data bundles, usafiri, posho ndogo, server, reporting, na gharama za dharura. Kila kipengele kilikuwa kama shimo linalotaka kujazwa kwa pesa ambazo hawakuwa nazo.
Adam alipendekeza wachukue mkopo mfupi. Musa akakataa. Zawadi akashauri watafute advance kutoka kwa partner. Wakaamua kwenda kwa Mhandisi Chacha.
Mbinu ya biashara ndani ya simulizi: Kampuni ndogo ikishinda kazi kubwa bila mpango wa cashflow inaweza kufa katikati ya utekelezaji. Mkataba si pesa. Purchase order si pesa. Ahadi ya malipo si pesa. Fedha ya kuendesha kazi lazima ipangwe kabla ya kazi kuanza.
Mhandisi Chacha Anaweka Masharti
Walipofika kwa Chacha, alimpongeza kwa kifupi tu. Hakuwa mtu wa sherehe ndefu.
“Mmeipata kazi. Sasa mtajua kama mlitaka biashara au sifa,” alisema.
Adam alimweleza changamoto ya cashflow. Chacha alimsikiliza, kisha akasema, “Ninaweza kuwasaidia server, technical supervision na watu wawili wa data quality. Lakini nataka mkataba. Malipo yangu yawe milestone ya kwanza ikitoka.”
Zawadi akasema, “Hilo ni sawa.”
Chacha akaongeza, “Na sitaki muanze kukimbizana na shortcuts. Kazi ya kwanza ndiyo inayoweza kuwajenga au kuwazika.”
Musa akatikisa kichwa. “Tunajua.”
Chacha akamwangalia. “Hapana. Bado hamjui. Mtaanza kujua mtakapotakiwa kuchagua kati ya kulipa gharama ya kazi na kulipa watu wanaotaka kuharakisha malipo yenu.”
Maneno hayo yalibaki hewani.
Mtu wa Kati
Wiki ya kwanza ya kazi ilianza kwa kasi. Musa alikuwa anasimamia dashboard. Zawadi alikuwa anaratibu mawasiliano ya mikoa. Adam alikuwa anafuatilia vibali, malipo ya awali na ratiba ya vikao.
Kisha simu ikapigwa.
Aliyepiga alikuwa mtu aliyejitambulisha kama “anayeweza kusaidia mambo ya ndani kwenda haraka.” Alizungumza kwa sauti ya mtu mwenye uzoefu wa kufungua milango isiyoonekana.
Mtu wa Kati: “Nimeona mkataba wenu. Hongereni sana.”
Adam: “Asante.”
Mtu wa Kati: “Lakini malipo ya awali yanaweza kuchelewa. Mimi naweza kusaidia.”
Adam: “Kwa namna gani?”
Mtu wa Kati: “Kuna watu wanahitaji kupewa chai kidogo.”
Adam: “Chai ya nini?”
Mtu wa Kati: “Kijana, usiwe mgeni kwenye nchi yako.”
Adam alikata simu bila kuaga. Lakini mikono yake ilitetemeka. Si kwa hofu tu, bali kwa hasira. Walikuwa wamekataa njia ya nyuma ili kushinda kwa halali. Sasa njia hiyo hiyo ilikuwa imerudi kwenye utekelezaji.
Alipowaambia wenzake, Musa alikaa kimya. Zawadi akasema, “Hii ndiyo bei ya kushinda bila kuwa na pesa. Watu wanajua una pressure.”
Nyumbani kwa Adam
Usiku huo Adam alirudi Tabata akiwa amechoka. Mwenye nyumba alikuwa amekaa nje. Hakuhitaji kusema chochote. Uso wake ulikuwa invoice.
“Adam,” alisema.
Adam akasimama.
“Nilisikia umepata kazi kubwa.”
Adam alishangaa. Habari za umaskini husafiri polepole, lakini habari za mafanikio husafiri kama moto kwenye nyasi kavu.
“Ni kweli tumepata mkataba,” Adam alisema. “Lakini bado hatujalipwa.”
Mwenye nyumba akacheka bila furaha. “Kila mtu mwenye deni huwa hajalipwa.”
Adam alishusha macho. “Nipe wiki mbili.”
“Wiki mbili za mwisho,” alisema. “Baada ya hapo, mkataba wako na mimi unaisha kabla ya mkataba wa serikali kuanza.”
Adam aliingia chumbani. Akakaa kwenye godoro. Kwa mara ya kwanza, alijiuliza kama alifanya kosa. Si kosa la kuanza kampuni. Kosa la kuamini kwamba uhalali peke yake unatosha kumvusha mtu kwenye mfumo mgumu.
Lakini akakumbuka macho ya wenzake. Akakumbuka mama wa Zawadi. Akakumbuka Musa akiuza simu yake. Akachukua daftari na kuandika sentensi moja:
“Tusipokufa kwenye cashflow, tutazaliwa kwenye soko.”
Kazi Inaanza Kuuma
Wiki ya pili, matatizo yalianza kutoka kila upande. Msimamizi wa mkoa mmoja alidai posho zaidi. Internet ilikatika kwenye eneo muhimu. Data kutoka wilaya mbili ilikuja ikiwa na makosa. Afisa mmoja wa shirika alitaka ripoti kabla ya muda, wakati timu ilikuwa bado inakusanya taarifa.
Musa hakulala kwa siku mbili. Alikuwa akirekebisha mfumo, kusafisha data, na kujibu simu za watu ambao walikuwa hawaelewi tofauti kati ya dashboard na Excel.
Musa: “Adam, watu wanataka mfumo ufanye kazi kama uchawi.”
Adam: “Waeleze.”
Musa: “Nimewaeleza mpaka nimeanza kujieleza mwenyewe.”
Zawadi naye alikuwa upande mwingine wa moto. Watu wa mikoani walikuwa wanachelewa kutuma taarifa. Wengine walitaka kulipwa kabla ya kazi. Wengine walikuwa na simu lakini hawana nidhamu ya kutuma data kwa wakati.
Alipigiwa simu na mama yake katikati ya kazi. Mdogo wake alikuwa ameanza kurudi shule, lakini bado kulikuwa na deni. Zawadi aliangalia salio lake. Halikutosha. Alisema, “Nitatafuta.”
Neno hilo lilikuwa limekuwa sehemu ya maisha yake.
Mbinu ya biashara ndani ya simulizi: Utekelezaji unahitaji mifumo midogo lakini imara: ratiba ya kazi, watu wenye majukumu wazi, reporting ya mara kwa mara, data quality checks, backup plan, na mawasiliano ya haraka. Bila hivyo, proposal nzuri hugeuka mzigo.
Jaribu la Kujiuza
Siku ya kumi na nne, Meridian walirudi. Safari hii hawakuja na vitisho. Walikuja na msaada.
Bi. Regina alimtumia Zawadi ujumbe:
“Tumesikia mna changamoto za utekelezaji. Tunaweza kuingia kama subcontractor. Tutawasaidia kumaliza kazi. Masharti ni rahisi.”
Walikutana naye kwenye mgahawa wa hoteli ileile. Masharti hayakuwa rahisi. Meridian walitaka kuchukua sehemu kubwa ya kazi, kupata access ya mfumo, kuwasiliana moja kwa moja na shirika, na kuweka jina lao kwenye ripoti ya mwisho kama technical partner.
Adam alisoma karatasi, kisha akaiweka chini.
Adam: “Hii si subcontract. Hii ni kuingiza kampuni yetu kwenye mfuko wenu.”
Bi. Regina: “Mnahitaji msaada.”
Zawadi: “Tunahitaji msaada, si umiliki mpya.”
Bi. Regina: “Mnaweza kushindwa.”
Musa: “Tunaweza. Lakini hatutaki kuokolewa kwa kufutwa.”
Waliondoka bila kusaini. Wakiwa barabarani, mvua ilianza. Adam hakujua kama wamefanya uamuzi wa busara au wa kiburi. Lakini alijua kama wangesaini, NovaBridge ingebaki jina tu kwenye karatasi.
Mkutano wa Dharura
Siku iliyofuata, walifanya mkutano wa dharura kwenye ofisi ya saa. Walikuwa wamechoka. Macho ya Musa yalikuwa mekundu. Zawadi alikuwa kimya. Adam alikuwa na karatasi nyingi, lakini hakuna jibu rahisi.
“Tunahitaji kupunguza moto,” Adam alisema. “Si kwa kushusha ubora. Kwa kupanga upya.”
Wakagawa kazi upya. Chacha akaongeza mtu mmoja wa data kwa malipo ya baadaye. Zawadi akatengeneza WhatsApp group za kila mkoa na template moja ya kutuma taarifa. Musa akaweka validation rules kwenye dashboard ili makosa yapungue kabla hayajafika kwake. Adam akaanza kutuma update fupi kwa shirika kila siku mbili.
Ndani ya siku tatu, mambo yakaanza kutulia. Si kwa sababu matatizo yameisha, bali kwa sababu walikuwa wameacha kuyapokea kama moto usiotabirika. Sasa walikuwa wanayaona mapema.
Mbinu ya biashara ndani ya simulizi: Mteja mkubwa hapendi kushangazwa na tatizo. Kama kuna changamoto, toa taarifa mapema, eleza hatua unazochukua, na weka tarehe ya update inayofuata. Uwazi wa kitaalamu hujenga uaminifu hata pale mambo hayajaenda vizuri.
Ripoti ya Kwanza
Wiki ya tatu, waliwasilisha ripoti ya kwanza. Ilikuwa fupi, safi, na yenye data inayosomeka. Haikuwa ripoti ya kujionyesha. Ilikuwa ripoti ya kusaidia maamuzi.
Mwenyekiti wa bodi ndogo alipoiona dashboard, hakusema sana. Aliuliza maswali machache, kisha akasema, “Hii ndiyo tulikuwa tunahitaji kuona.”
Maneno hayo yalikuwa kama maji kwenye koo lililokauka.
Baada ya kikao, afisa wa manunuzi alimwita Adam pembeni.
“Kuna watu walidhani hamtafika hapa,” alisema.
Adam akamtazama. “Na wewe ulidhani tutafika?”
Afisa huyo akatabasamu. “Nilidhani mna njaa. Sikujua kama mna nidhamu.”
Adam hakujibu. Lakini ndani yake alijua hiyo ndiyo tofauti iliyokuwa imeanza kuwabeba. Wengi wana njaa. Wachache wana nidhamu ya kuigeuza njaa kuwa kazi.
Malipo ya Kwanza
Siku nne baadaye, malipo ya milestone ya kwanza yaliingia. Hayakuwa yote. Hayakuwa mengi kama walivyoota. Lakini yalikuwa halisi.
Musa ndiye aliyepokea notification ya benki. Alikaa kimya kwa sekunde chache, kisha akasema, “Jamani...”
Adam na Zawadi walimwangalia.
“Pesa imeingia.”
Hakuna aliyepiga kelele. Walikuwa wamechoka sana kushangilia kwa nguvu. Zawadi aliketi kwenye kiti na kufunika uso wake. Musa alicheka kimya kimya. Adam alitoka nje na kumpigia mwenye nyumba.
Adam: “Mama, naomba namba ya kutuma kodi.”
Mwenye nyumba: “Leo unalipa kweli?”
Adam: “Ndiyo.”
Mwenye nyumba: “Basi hiyo tenda yako naipenda kidogo.”
Zawadi alituma ada ya mdogo wake. Musa alinunua charger mpya kabla hajanunua chakula. Kila mmoja alilipa deni fulani. Siyo yote. Lakini angalau maisha yalipunguza sauti kidogo.
Ripoti ya Mwisho
Mwezi ulipoisha, NovaBridge waliwasilisha ripoti ya mwisho. Dashboard ilifanya kazi. Data ilikuwa imesafishwa. Shirika lilipata ramani ya malalamiko kwa mikoa, aina za huduma, muda wa kushughulikia, na mapendekezo ya kuboresha uaminifu wa wananchi.
Siku ya presentation ya mwisho, Adam hakuongea sana. Zawadi aliwasilisha kwa utulivu. Musa akaonyesha mfumo. Chacha alikaa nyuma, akiwaangalia kama mwalimu anayetazama wanafunzi waliokataa kudanganya kwenye mtihani mgumu.
Mwenyekiti alipomaliza kusikiliza, alisema, “Mlipewa kazi kama kampuni ndogo. Mmeimaliza kama kampuni inayoweza kuaminiwa.”
Maneno hayo yalikuwa zaidi ya malipo.
Yalikuwa mwanzo wa jina.
Ofisi Mpya
Miezi miwili baadaye, NovaBridge ilihamia kwenye ofisi ndogo ya kudumu. Haikuwa ya kifahari. Haikuwa na vioo vikubwa. Lakini ilikuwa yao. Kulikuwa na meza mbili, viti vinne, router, printer iliyotumika, na bango dogo ukutani lililoandikwa:
Waliweka laptop yao ya zamani kwenye kabati kama kumbukumbu. Musa alisema wasiiuze. “Hii ni babu wa kampuni,” alisema.
Zawadi alicheka. “Babu mwenye hinge mbovu.”
Adam aliweka faili la tenda yao ya kwanza kwenye rafu ya juu. Si kwa sababu ilikuwa nyaraka tu, bali kwa sababu ilikuwa ushahidi kwamba mlango unaweza kufunguliwa na watu ambao hawakutarajiwa kuingia.
Simu Mpya
Siku moja mchana, simu ya ofisi iliita. Zawadi alipokea. Alisikiliza, akaandika kitu, kisha akawatazama wenzake.
“Kuna shirika lingine linataka tuwasilishe proposal.”
Musa akanyanyua uso. “Wametupataje?”
Zawadi akatabasamu. “Wamesema wameona kazi yetu.”
Adam akakaa kimya. Hapo ndipo alielewa kitu ambacho alikuwa amekisikia mara nyingi lakini hakuwahi kukiishi.
Kazi nzuri ni marketing inayotembea kimya kimya.
Mbinu ya biashara ndani ya simulizi: Baada ya kazi ya kwanza, kazi yako ndiyo tangazo lako kubwa zaidi. Hakikisha mteja wa kwanza anapata matokeo yanayoweza kusimuliwa. Case study, ushuhuda, ripoti safi na utekelezaji wenye nidhamu vinaweza kuwa mtaji mkubwa kuliko matangazo.
Bei ya Kushinda
Jioni hiyo, Adam alibaki ofisini baada ya wengine kuondoka. Alikaa kwenye kiti, akatazama bango ukutani, kisha akafungua daftari lake la zamani.
Aliandika:
“Tulidhani bei ya kushinda ni proposal nzuri, bei sahihi na presentation kali. Kumbe bei ya kushinda ni zaidi ya hapo. Ni kukosa usingizi. Ni kukataa njia rahisi. Ni kulipa madeni taratibu. Ni kusimama wakati unaambiwa ujiuze. Ni kufanya kazi kwa kiwango kikubwa hata ukiwa mdogo. Ni kuamini kuwa jina lako lina thamani kuliko mkataba mmoja.”
Alifunga daftari. Akazima taa. Kabla hajatoka, aligeuka kuitazama ofisi. Ile nafasi ndogo ilikuwa mbali sana na ndoto yao ya mwisho, lakini ilikuwa kubwa kuliko sehemu waliyotoka.
Kwa mara ya kwanza, Adam alijua hawakushinda tenda tu.
Walishinda hofu ya kuanza.
Hitimisho
Tenda ya Damu si hadithi ya vijana waliopata kazi kubwa kwa bahati. Ni hadithi ya vijana waliokataa kuamini kuwa mfumo mgumu ni mwisho wa ndoto zao.
Adam, Musa na Zawadi hawakuwa na mtaji mkubwa. Hawakuwa na ofisi ya kifahari. Hawakuwa na majina makubwa. Lakini walikuwa na kitu ambacho biashara nyingi husahau: uelewa wa mteja, nidhamu ya utekelezaji, uaminifu wa timu, na ujasiri wa kukataa kujiuza.
Kwa vijana wengi wa Tanzania na Afrika, ujumbe ni mmoja: usisubiri uwe mkubwa ndiyo uanze. Anza ukiwa mdogo, lakini usifikiri kidogo.
Mwisho
Usiku uliposhuka Dar es Salaam, taa za jiji ziliwaka tena. Barabara zilijaa magari. Watu waliendelea kukimbia maisha. Kila mmoja akiwa na tenda yake ya damu: kazi anayoitafuta, ndoto anayopigania, mlango anaotaka kufungua.
Na mahali fulani kwenye ofisi ndogo yenye router inayowaka taa ya kijani, vijana watatu waliendelea kuandika proposal nyingine.
Safari ilikuwa ndiyo kwanza imeanza.