Profesa Makalio
Asili ya Jina Langu
Kitabu: Profesa Makalio
Jumatatu asubuhi, darasa la mwaka wa pili lilikuwa limejaa kelele kama soko la samaki lililohamishiwa ndani ya chuo. Wanafunzi walikuwa wamekaa kwenye viti vyao, si kwa sababu walipenda somo, bali kwa sababu mahudhurio yalikuwa yanachukuliwa kwa macho makali kuliko kamera za benki.
Kila mtu alikuwa akimsubiri mhadhiri mpya. Walikuwa wameshasikia uvumi wake. Walisema ni profesa wa ajabu, mwenye suti inayochoka kabla ya yeye kuchoka, viatu vinavyotembea kama vina mgogoro wa kifamilia, na miwani mikubwa kiasi cha kumfanya aonekane kama anasoma mpaka mawazo ya kuku.
Ghafla mlango ukafunguka.
Akaingia mtu mfupi kiasi, tumbo mbele kidogo, koti limebana upande mmoja, na mkoba wa zamani mkononi. Alitembea taratibu mpaka mbele ya darasa, akageuka, akawatazama wanafunzi, kisha akaandika ubaoni kwa herufi kubwa:
Darasa lote likalipuka kwa kicheko.
Kiboko: “Jamani, huyu ndiye profesa au ni swali la mtihani?”
Neema: “Hili jina halijakaa kitaaluma kabisa.”
John Google: “Nimemtafuta online. Google imekataa kutoa matokeo.”
Profesa Makalio: “Acheni kucheka. Google ikishindwa kunipata, maana yake mimi ni maarifa ya ndani.”
Kicheko kikaongezeka. Mwanafunzi mmoja akapiga meza mpaka kalamu ikaruka. Profesa Makalio hakukasirika. Alivuta kiti, akakaa polepole, akanyoosha koti lake, kisha akasema kwa utulivu mkubwa:
Darasa likanyamaza kidogo. Wengine wakacheka kwa tahadhari. Hawakujua kama amefanya utani au amewatukana kwa elimu ya juu.
Profesa Anaanza Kujitetea
Profesa Makalio akasimama tena. Akachukua chaki, akaandika maneno mawili ubaoni:
Akasema, “Mmesoma miaka mingi. Mmehudhuria vipindi vingi. Mmejaza madaftari. Mmekaa kwenye madawati mpaka mbao zinawajua kwa majina. Lakini swali langu ni hili: baada ya kukaa miaka yote hiyo, mnajua kufanya nini?”
Darasa likawa kimya.
“Mnaweza kueleza maana ya ujasiriamali kwa Kiingereza kizuri, lakini hamjawahi kuuza hata karanga. Mnaweza kuandika faida tano za kilimo cha umwagiliaji, lakini hamjawahi kushika jembe. Mnaweza kueleza customer care, lakini ukitumwa kupokea mteja unaanza kutokwa jasho kama mtu aliyekamatwa na deni la harusi.”
Wanafunzi wakacheka, lakini kicheko hiki hakikuwa cha kumdharau tena. Kilikuwa kicheko cha kuumwa na ukweli.
Darasa Linamcheka, Hoja Inawapiga
Neema: “Profesa, unataka kusema kukaa darasani ni vibaya?”
Profesa Makalio: “Hapana. Kukaa darasani si vibaya. Tatizo ni kukaa darasani mpaka akili nayo ikakaa.”
Kiboko: “Yaani akili ikikaa kama sisi?”
Profesa Makalio: “Ndiyo. Mkiendelea hivi, hata vyeti vyenu vitahitaji mtu wa kuvibeba sokoni kwa sababu vyenyewe havitakuwa na kazi.”
Darasa likacheka tena. Lakini sasa kila mtu alikuwa anasikiliza.
Profesa akaendelea, “Mfumo wetu unamsifu mwanafunzi anayekariri majibu kuliko anayejua kutengeneza suluhisho. Mwanafunzi anayeandika definition anapewa alama. Mwanafunzi anayejaribu kufanya kitu halisi anaambiwa anapoteza muda.”
Akatulia. Kisha akawatazama mmoja baada ya mwingine.
“Ndiyo maana mnacheka jina langu. Mnafikiri Makalio ni sehemu ya aibu. Lakini kwa miaka mingi, ndiyo sehemu iliyobeba elimu yenu. Mlikuwa mnakaa, mnakariri, mnaandika, mnasahau, mnapewa cheti.”
Jaribio la Kwanza
Profesa Makalio akafungua mkoba wake. Wanafunzi walitarajia atoe kitabu kikubwa cha nadharia. Badala yake akatoa nyanya moja, kiberiti, kijiko, na risiti ya dukani.
Darasa likaripuka tena.
John Google: “Profesa, hili ni somo au maandalizi ya mchuzi?”
Profesa Makalio: “Hili ni somo la biashara, sayansi, uchumi na maisha kwa pamoja.”
Kiboko: “Nyanya moja?”
Profesa Makalio: “Ndiyo. Watu wengi wamefeli maisha kwa kudharau nyanya moja wakisubiri kontena.”
Akaweka nyanya mezani. Akasema, “Leo sitaki mtu aniambie maana ya biashara. Nataka mtu aniambie jinsi ya kuongeza thamani ya nyanya hii.”
Wanafunzi wakaanza kutazamana.
Neema akasema, “Tunaweza kuiuza.”
Profesa akasema, “Hiyo ni biashara ya mtu mwenye njaa ya haraka. Nani mwingine?”
Kiboko akasema, “Tunaweza kuitumia kama muhuri wa mahudhurio.”
Darasa likacheka.
Profesa akasema, “Hilo ni wazo la kipuuzi, lakini angalau umeanza kufikiri nje ya karatasi.”
Mwanafunzi mmoja nyuma akasema, “Tunaweza kutengeneza sauce, kuipack, kuiwekea jina, kisha kuiuza kwa bei kubwa zaidi.”
Profesa Makalio akatabasamu kwa mara ya kwanza.
“Huyo sasa ameanza kusogeza elimu kutoka kwenye makalio kwenda kwenye akili.”
Somo la Jumatatu
Profesa akachora mstari ubaoni. Upande mmoja akaandika KUKAA. Upande mwingine akaandika KUFANYA.
“Mtu anayekaa sana bila kufanya huanza kujiona msomi kwa sababu tu amechoka. Lakini uchovu si elimu. Kukaa si maarifa. Kuhudhuria si kuelewa. Kuandika si kutenda.”
Wanafunzi walikuwa kimya sasa.
“Mimi naitwa Makalio ili kila nikisimama mbele yenu, mkumbuke kosa la mfumo wetu. Mfumo unaowapima kwa muda mliokaa badala ya kazi mnayoweza kufanya. Mfumo unaowapa vyeti kabla haujawapa uwezo. Mfumo unaowafanya muogope kujaribu kwa sababu mnadhani kukosea ni kushindwa.”
Mwisho wa Lecture Room: Jumatatu
Kengele ilipopigwa, hakuna mwanafunzi aliyesimama haraka. Kwa mara ya kwanza, walikuwa wamecheka na kufikiri kwa wakati mmoja.
Profesa Makalio akakusanya vitu vyake. Akaweka nyanya mfukoni kana kwamba ni kifaa cha kisayansi. Kabla hajatoka, akageuka na kusema:
Darasa likacheka. Lakini Neema hakcheka sana. Aliandika sentensi moja pembeni ya daftari lake:
“Labda huyu mtu si mpumbavu. Labda sisi ndiyo hatujamwelewa.”
Ujumbe wa Ndani
Jina “Makalio” linatumika kama kioo cha kuonyesha udhaifu wa mfumo wa elimu unaothamini kukaa darasani, kukariri na kupata cheti kuliko kujenga uwezo wa kutatua matatizo halisi. Ucheshi wa profesa unaonekana wa kipuuzi, lakini hoja yake ni nzito: elimu lazima ishuke kutoka kichwani mpaka mikononi.