TENDA YA DAMU
Ofisi ya Kukodiwa kwa Saa
TENDA YA DAMU: Vijana Watatu, Kampuni Moja, Mfumo Mmoja Mgumu
Saa tatu asubuhi, jua la Dar es Salaam lilikuwa limeanza kuchoma kama mtu mwenye hasira na deni. Kwenye jengo moja la zamani karibu na Posta, ghorofa ya tatu, kulikuwa na ofisi ndogo iliyokuwa na meza moja, viti vitatu, feni inayolalamika, na pazia lililochoka kuliko ndoto za watu wengi waliowahi kukaa humo.
Hiyo ndiyo ilikuwa ofisi ya kwanza ya kampuni yao.
Si ofisi yao kwa kumiliki. Walikuwa wameikodi kwa saa tatu tu. Kuanzia saa tatu mpaka saa sita mchana. Baada ya hapo, ofisi hiyo ingekabidhiwa kwa wakala wa bima ambaye naye alikuwa anakodi mpaka saa tisa, kisha jioni ingepewa mtu wa kusajili vikundi vya mikopo.
Jina la kampuni yao lilikuwa NovaBridge Solutions Limited. Jina lilikuwa kubwa kuliko mtaji wao. Kwenye akaunti walikuwa na shilingi elfu sitini na tano tu. Laptop walikuwa nayo moja. Charger yake ilikuwa inahitaji kubanwa kwa kidole ili ichaji. Lakini ndoto zao zilikuwa kubwa kiasi cha kutosha kuwakosesha usingizi.
Adam: “Leo tunaanza rasmi.”
Musa: “Rasmi kivipi wakati ofisi ni ya saa tatu?”
Zawadi: “Kampuni nyingi kubwa zilianza kwenye gereji. Sisi tumeanza kwenye ofisi ya kukodiwa. Hiyo ni hatua kubwa.”
Musa: “Tofauti ni kwamba gereji haikufukuzi saa sita.”
Adam alicheka kidogo, lakini ndani yake hakuwa na kicheko. Alikuwa na njaa ya mafanikio. Akiwa ameshika faili jekundu lenye nyaraka za usajili, alilitazama kama mtu anayeshika hati ya vita.
Zawadi alikuwa amevaa shati jeupe na suruali nyeusi. Alikuwa ndiye mwenye uwezo wa kuzungumza na kumfanya mtu aamini hata kama bidhaa haijakamilika bado. Musa alikuwa kimya, ameinama kwenye laptop, akijaribu kuunda profile ya kampuni kwa kutumia internet ya simu iliyokuwa inakata kila baada ya dakika mbili.
Kampuni Bila Historia
“Tatizo letu kubwa si pesa,” Zawadi alisema huku akipanga karatasi mezani. “Tatizo letu ni kwamba hakuna anayetuamini.”
Adam akatikisa kichwa. “Tenda za serikali na mashirika makubwa zinataka uzoefu. Lakini uzoefu unapatikanaje kama hakuna anayekupa kazi ya kwanza?”
Musa akainua kichwa. “Ni kama kuomba kazi halafu unaambiwa lazima uwe na uzoefu wa miaka mitano. Sasa hiyo miaka mitano utaipata wapi kama kila mtu anakukataa?”
Ukimya ukapita. Feni ikaendelea kulalamika juu yao.
Walikuwa wameamua kuingia kwenye biashara ya kutoa huduma za mifumo ya kidigitali, ukusanyaji wa data, matangazo, na usimamizi wa miradi midogo ya taasisi. Walijua kazi. Walikuwa wasomi. Walikuwa na uwezo. Lakini sokoni uwezo peke yake haukuwa tiketi. Kulikuwa na kampuni kubwa zenye majina, magari, ofisi za vioo, watu ndani ya bodi, na historia ndefu ya kushinda hata kabla ya tenda kutangazwa.
Tenda ya Kwanza
Siku hiyo walikuwa wameona tangazo la tenda kutoka shirika moja la umma. Lilihitaji kampuni ya kufanya utafiti wa kidigitali kuhusu changamoto za huduma kwa wananchi katika mikoa mitano. Kazi ilikuwa ndogo kwa kampuni kubwa, lakini kubwa sana kwao.
Thamani yake ilikuwa shilingi milioni sabini na tano.
Kwa NovaBridge, hiyo haikuwa tenda tu. Ilikuwa mlango. Ilikuwa jina. Ilikuwa tiketi ya kuingia kwenye soko ambalo lilikuwa limefungwa kwa watu wenye viatu vya bei ndogo.
Zawadi alisoma masharti kwa sauti. “Wanataka uzoefu wa kazi tatu zilizofanana, audited accounts, barua ya benki, timu ya wataalamu, na vifaa.”
Musa akacheka kwa uchungu. “Sisi tuna laptop moja na meza ya kuazima. Hata feni si yetu.”
Adam akasimama. Alitembea mpaka dirishani na kutazama barabara. Magari yalikuwa yanapita. Watu walikuwa wanatembea kwa haraka. Kila mtu Dar es Salaam alikuwa anatafuta kitu: nauli, ajira, mteja, nafasi, au bahati.
“Hatutaweza kushindana nao kwa ukubwa,” Adam alisema. “Tutashindana nao kwa akili.”
Mbinu ya Kwanza: Kujua Maumivu Kabla ya Tenda
Zawadi aligeuka haraka. “Unamaanisha nini?”
Adam akarudi mezani. “Kampuni kubwa zitaandika proposal nzuri. Zitaweka CV, picha za miradi, na maneno makubwa. Lakini sisi tunaweza kufanya kitu kimoja kabla yao.”
“Kipi?” Musa akauliza.
“Tujue tatizo halisi kabla hatujaandika suluhisho.”
Walianza siku hiyo hiyo. Hawakuwa na fedha za kufanya utafiti mkubwa, lakini walikuwa na simu, internet, na muda. Zawadi alipiga simu kwa watu aliowajua kwenye mikoa tofauti. Musa alitengeneza Google Form rahisi. Adam aliingia kwenye mitandao ya kijamii na kusoma malalamiko ya wananchi kuhusu huduma za shirika hilo.
Ndani ya masaa matatu, walikuwa wamekusanya malalamiko sabini na mbili, ushahidi wa screenshots, maeneo yenye changamoto, na mifano ya huduma zinazochelewa. Hawakuwa na ofisi tena, kwa sababu muda wao ulikuwa umeisha. Walihamia kwenye mgahawa mdogo chini ya jengo, wakanunua chai mbili na chapati moja wakagawana watatu.
Musa: “Hii si kampuni. Hii ni kikundi cha njaa chenye registration number.”
Zawadi: “Kama njaa inatoa mawazo hivi, basi tusile mpaka tushinde.”
Adam: “Msijali. Siku tukipata tenda, tutakula mpaka waiter atuchukie.”
Walicheka, lakini macho yao yalibaki kwenye kazi.
Profile ya Kampuni Iliyotengenezwa Usiku
Usiku huo, Musa hakulala. Alitengeneza company profile yenye kurasa kumi na mbili. Hakudanganya kwamba wana miradi mikubwa. Badala yake aliandika walichoweza kufanya, namna watakavyofanya, zana watakazotumia, na mpango wa kazi kwa siku thelathini.
Zawadi aliandika executive summary iliyokuwa na nguvu. Hakuanza kwa kusifia kampuni yao. Alianza kwa kueleza maumivu ya mteja.
“Changamoto ya shirika si kukosa data. Changamoto ni kukosa data inayoweza kugeuzwa maamuzi ndani ya muda mfupi.”
Adam aliposoma sentensi hiyo, alimtazama Zawadi na kusema, “Hii ndiyo risasi yetu ya kwanza.”
Proposal yao haikuwa na mbwembwe nyingi. Haikuwa na picha za ofisi ya kifahari. Haikuwa na magari ya kampuni. Lakini ilikuwa na kitu ambacho proposal nyingi hazikuwa nacho: ilionyesha kuwa wameelewa tatizo.
Mbinu ya biashara iliyojificha ndani ya simulizi: Mteja mkubwa havutiwi tu na kampuni inayojisifu. Anavutwa na kampuni inayoweza kueleza maumivu yake kwa usahihi kuliko yeye mwenyewe. Ukielewa tatizo vizuri, proposal yako huanza kuonekana kama suluhisho kabla hata hujaweka bei.
Soko la Wenye Majina Makubwa
Siku iliyofuata walikwenda kwenye kikao cha ufafanuzi. Ukumbi ulikuwa umejaa wawakilishi wa kampuni mbalimbali. Wengine walivaa suti kali, wengine walikuwa na laptop mpya, wengine walikuwa na madereva waliowasubiri nje.
NovaBridge waliingia watatu. Adam akiwa na faili. Zawadi akiwa na daftari. Musa akiwa na laptop iliyofungwa mkanda mdogo kwenye sehemu ya hinge.
Mwanaume mmoja mwenye tumbo la heshima aliwatazama na kutabasamu kwa dharau.
Mwanaume: “Nyie pia mmechukua documents?”
Adam: “Ndiyo.”
Mwanaume: “Hii kazi si ya internship.”
Zawadi: “Tunajua. Ndiyo maana hatujaja kuomba internship.”
Musa alijifanya hajacheka, lakini bega lake lilimsaliti.
Kikao kilianza. Maafisa walieleza malengo ya kazi. Kampuni kubwa ziliuliza maswali ya kawaida kuhusu malipo, muda, na nyaraka. Adam akasubiri. Mwisho akaomba kuuliza.
“Je, shirika linahitaji ripoti ya mwisho tu, au linahitaji dashboard itakayosaidia kuona malalamiko kwa eneo, aina ya huduma, na muda wa kushughulikia?”
Ukumbi ulitulia.
Afisa mmoja aliyekuwa mbele aliinua macho. “Unaweza kufafanua?”
Adam akatoa karatasi yao ya awali. Akaeleza kwa dakika tatu tu. Alionyesha kuwa wananchi hawalalamiki kwa namna moja; kuna maeneo yenye tatizo la kuchelewa, mengine mawasiliano, mengine uwazi wa taarifa. Akasema ripoti bila dashboard itakuwa kama kupima homa bila thermometer.
Kampuni kubwa zilianza kuwaangalia tofauti.
Dakika za Mwisho
Siku ya mwisho ya kuwasilisha zabuni ilipofika, mvua kubwa ilinyesha Dar es Salaam. Barabara zilijaa maji. Daladala zilikwama. Bodaboda zilipanda bei kana kwamba zinauza hisa za kampuni.
NovaBridge walikuwa wameprint nyaraka zao kwa mkopo kwenye stationery ya rafiki wa Zawadi. Walikuwa wamekosa fedha ya kufunga proposal vizuri. Mwisho Musa alitumia cover ya zamani, akaondoa maandishi ya ndani, akaweka yao.
Walifika kwenye ofisi dakika kumi kabla ya muda kufungwa.
Mlinzi aliwatazama. “Mnakwenda wapi?”
“Kuwasilisha zabuni,” Adam alisema.
Mlinzi akaangalia viatu vyao vilivyojaa matope. Akasema, “Nyie?”
Zawadi akajibu, “Ndiyo. Hata matope yakifika mbele ya fursa, bado yanaitwa juhudi.”
Walipanda ngazi kwa haraka. Lift ilikuwa haifanyi kazi. Walifika mapokezi wakiwa wanapumua kwa shida. Saa ilikuwa imebaki dakika tatu.
Adam aliweka bahasha mezani.
Mpokezi akagonga muhuri.
IMEPokelewa.
Kwa sekunde chache, hakuna aliyesema kitu. Ilikuwa ni karatasi tu, lakini kwao ilikuwa ni kama wameweka damu yao juu ya meza ya mfumo.
Mwisho wa Sura ya Kwanza
Walipotoka nje, mvua ilikuwa imepungua. Jiji lilikuwa bado lina kelele zake. Magari, watu, matangazo, honi, biashara, haraka. Hakuna aliyejua kwamba vijana watatu waliokuwa wamesimama pembezoni mwa barabara walikuwa wameanza vita yao ya kwanza.
Musa aliangalia laptop yake iliyolowa kidogo kwenye begi. “Kama hii laptop ikifa, kampuni imefilisika.”
Zawadi akasema, “Haitakufa. Maskini huwa hawafi mapema. Wanacheleweshwa ili wateseke kwanza.”
Adam hakusema kitu. Alitazama jengo walilotoka, kisha akasema kwa sauti ya chini:
“Hii si tenda ya kawaida. Hii ni njia yetu ya kuingia kwenye chumba ambacho hawakutaka vijana kama sisi waingie.”
Wote watatu wakatembea kuelekea kituoni, wakiwa hawana gari, hawana ofisi ya kudumu, hawana uhakika wa kesho.
Lakini walikuwa na kitu kimoja ambacho kampuni nyingi kubwa zilikuwa zimepoteza.
Njaa ya kuthibitisha.