NGUVU YA MWANAMKE-SURA TANO
Afya ya Akili, Usingizi na Kupambana na Msongo wa Mawazo
Mabadiliko ya kibaolojia yanayotokea wakati wa menopause hayaishii kwenye viungo vya uzazi au mifupa pekee, bali yana athari kubwa sana kwenye afya ya akili na mfumo wa usingizi. Wanawake wengi katika umri huu wanateseka kwa kukosa usingizi usiku (insomnia) au kuamka mara kwa mara wakiwa wameoshwa na jasho jingi. Ukosefu huu wa usingizi unapoungana na kushuka kwa homoni ya estrogen, humfanya mwanamke kuwa katika hatari kubwa ya kupata msongo wa mawazo uliopitiliza na mabadiliko ya haraka ya hisia.
Katika kitabu cha "The Book of Menopause" kilichoandaliwa na wahariri wa Oprah Daily, inaelezwa kuwa siri ya kulinda amani ya akili katika kipindi hiki ipo kwenye kuvunja ukuta wa ukimya. Wanawake wengi wanapitia changamoto hizi kwa siri wakihofia kuonekana wamepoteza akili au uwezo wao wa kufanya kazi. Kitabu hiki kinasisitiza kuwa kuongelea mabadiliko haya waziwazi na familia na marafiki wa karibu husaidia kuondoa mzigo mkubwa wa kisaikolojia na kuongeza uelewa katika jamii.
Kwanini Usingizi Unapotea na Nini cha Kufanya?
Daktari bingwa Mary Claire Haver, kupitia kitabu chake cha "The New Menopause", anafafanua kuwa kushuka kwa homoni ya progesterone kunapunguza uzalishaji wa kichocheo cha usingizi (melatonin). Aidha, yale mawimbi ya joto la ghafla (hot flashes) yanapotokea usiku, yanamshtua mwanamke kutoka kwenye usingizi mzito na kumfanya amke akiwa na hofu na mapigo ya moyo yanayoenda kasi. Ili kukabiliana na hali hii, mwanamke anapaswa kujenga utaratibu madhubuti wa maandalizi ya kulala (sleep hygiene).
Hapa nchini kwetu, Dr. Boaz Mkumbo kwenye kitabu chake cha "Menopause na Andropause ni Kujielewa", anaeleza kuwa msongo wa mawazo unachochea uzalishaji wa homoni ya cortisol. Homoni hii inapokuwa juu, inafanya mwili ufikirie upo kwenye hatari, na hivyo inazuia kabisa uwezo wa kulala na kuongeza mlundikano wa mafuta eneo la tumbo. Dr. Boaz anashauri wanawake kupunguza matumizi ya simu na televisheni angalau saa moja kabla ya kulala ili kuupa ubongo nafasi ya kupumzika.
Katika kitabu cha "The Complete Guide to the Menopause", wanawake wanashauriwa kuhakikisha chumba chao cha kulala kina mazingira ya ubaridi na giza la kutosha. Kutumia nguo za kulala zilizotengenezwa kwa pamba tupu (cotton) badala ya nailoni husaidia kunyonya jasho usiku na kupunguza ukali wa mawimbi ya joto, na hivyo kumlinda mwanamke asiamke mara kwa mara.
Njia Tatu za Kulinda Amani Yako ya Akili Kila Siku
Kulingana na mwongozo uliopo kwenye kitabu cha "Women, Hormones, and the Menstrual Cycle" cha Dr. Miriam Stoppard, mwanamke anapaswa kuchukua hatua za makusudi kulinda afya yake ya kisaikolojia ili asilete athari hasi kwake na kwenye jamii inayomzunguka:
- Mazoezi ya Kupumua na Utulivu (Mindfulness): Kuchukua dakika 5 hadi 10 kila asubuhi au jioni kukaa mahali pa utulivu na kuvuta pumzi ndefu kupitia pua na kutoa kupitia mdomo. Hii inashusha kwa kasi homoni ya msongo (cortisol) na kutuliza mfumo wa neva.
- Weka Mipaka na Jifunze Kusema Hapana: Katika umri huu, mwili wako hauna uwezo wa kubeba mizigo mingi ya majukumu ya kijamii na kifamilia kwa wakati mmoja. Jifunze kupumzika na usijisikie vibaya unapokataa mambo yanayokuzidi uwezo.
- Tafuta Vikundi vya Kuhimizana (Support System): Shirikiana na wanawake wenzako wenye umri sawa na wako ili kubadilishana uzoefu na maarifa. Kujua kuwa hauko peke yako katika safari hii kunaleta faraja kubwa sana ya kiakili.
Afya ya akili yako ndio dira ya maisha yako. Unapojifunza kulinda usingizi wako na kudhibiti msongo wa mawazo, unakuwa umejenga msingi imara utakaokuwezesha kufurahia msimu huu mpya wa maisha ukiwa na tabasamu, nguvu, na amani ya ndani.