UZIO WA UBINAFSI-SURA YA 1
Ukimya Unaoua
UZIO WA UBINAFSI: Jinsi ya Kunusurika Katika Dunia Inayokuangalia Ukiangamia
Kuna aina ya ukimya ambao ni salama. Ukimya wa kutafakari. Ukimya wa kusali. Ukimya wa mtu mwenye hekima anayechagua maneno machache badala ya kelele nyingi.
Lakini kuna ukimya mwingine.
Ukimya unaoua.
Ni ukimya wa watu wanaokuona ukielekea kwenye shimo, lakini hawakuiti. Ni ukimya wa ndugu wanaojua unachumbiwa na mtu hatari, lakini wanasema, “Ataona mwenyewe.” Ni ukimya wa rafiki anayejua biashara unayoingia ni mtego, lakini anakupigia makofi ili asionekane anakukatisha tamaa.
Ni ukimya wa wazazi wanaoona mtoto anaanza kuharibika, lakini wanaogopa kumkemea kwa sababu hataki kuambiwa ukweli. Ni ukimya wa jamii inayokuona ukichoma maisha yako taratibu, halafu inasubiri siku moto utakapotokea waziwazi ili iseme, “Tulijua.”
Zamani Jamii Ilikuwa na Sauti
Kulikuwa na wakati kijana akikosea, hakukosea peke yake. Mtaa ulikuwa unahusika. Familia ilikuwa inahusika. Wazee walikuwa wanahusika. Mwalimu, jirani, mjomba, shangazi, hata mtu ambaye si ndugu yako angeweza kukuita na kukukanya.
Haikuwa mfumo mkamilifu. Wakati mwingine ulikuwa mkali kupita kiasi. Wakati mwingine watu waliingilia maisha binafsi kupita mipaka. Lakini pamoja na mapungufu yake, kulikuwa na kitu kimoja muhimu: jamii haikuacha mtu aangamie kimya kimya.
Kijana akianza kulewa vibaya, wazee walimwona. Msichana akianza kuvutwa na mtu hatari, akina mama walijadili na kuonya. Mwanaume akianza kufuja fedha za familia, ndugu waliingilia. Mtu akianza tabia mbaya, kulikuwa na mkono wa kumshika kabla hajafika mbali.
Leo mkono huo umeondoka.
Si kwa sababu watu hawaoni. Wanaona. Si kwa sababu hawajui. Wanajua. Si kwa sababu hawana maoni. Wanayo mengi sana, lakini mara nyingi huyatoa ukiwa haupo.
Kwa Nini Watu Wameacha Kuonya?
Sababu ya kwanza ni kwamba watu wengi wamechoka kugombana na watu wasiopenda ukweli. Ukimwambia mtu tabia yake inamharibu, anakuita mwenye wivu. Ukimwambia uhusiano wake una dalili mbaya, anakuita mchochezi. Ukimwambia biashara anayoingia hajaiandaa vizuri, anakuita mtu wa kukatisha ndoto.
Baada ya muda, watu hujifunza. Wanajenga uzio.
Wanakuangalia kwa mbali. Wanakupa tabasamu. Wanakwambia, “Kila la heri.” Lakini ndani yao wameshaona hatari. Hawasemi tena kwa sababu hawataki vita.
Sababu ya pili ni maisha ya kisasa. Kila mtu ana matatizo yake. Watu wamebanwa na kazi, madeni, familia, stress, na hofu za kesho. Kumuokoa mtu mwingine kunahitaji nguvu. Kumtazama akianguka kunahitaji ukimya tu.
Sababu ya tatu ni utamaduni wa “hilo ni maisha yake.” Hii sentensi inaonekana ya heshima, lakini wakati mwingine ni kisingizio cha kutojali. Ni kweli, kila mtu ana maisha yake. Lakini kama unamwona mtu anaelekea kwenye moto, je, kumwambia moto upo ni kuingilia maisha yake?
Ukweli mchungu: Watu wengi hawanyamazi kwa sababu wanakuheshimu. Wengine hunyamaza kwa sababu wameamua maumivu yako si jukumu lao.
Onyo Moja Tu
Katika dunia ya sasa, watu wengi watakuonya mara moja tu. Ukipokea vizuri, unaweza kuokoka. Ukikasirika, watarudi nyuma. Hawatakufuata kila siku. Hawatakubembeleza. Hawatalazimisha usikie.
Watajiambia, “Nilimwambia.”
Baada ya hapo watajenga ukuta wa kimya. Utawaona wanakuchekea. Utawaona wanakusalimia. Utawaona wanapenda picha zako. Lakini hawatakukanya tena.
Hapo ndipo hatari inaanza.
Kwa sababu wakati mwingine onyo ulilolipuuza lilikuwa zawadi ya mwisho kutoka kwa mtu aliyekuwa bado anakujali.
Ukilidharau, utakutana na walimwengu wa pili: wale wasiokuonya, lakini wanahifadhi ushahidi wa kuonyesha walijua utaanguka.
Watu Wanaona Kabla Hujaharibikiwa
Mtu anayeingia kwenye madeni makubwa bila mpango mara nyingi huwa kuna watu waliomwona mapema. Waliona anavyoanza kukopa kwa sifa. Waliona anavyoanza kuishi maisha ya kuonekana. Waliona anavyoanza kutumia fedha ambazo hajazalisha. Lakini hawakusema.
Mtu anayevunja ndoa yake kwa ushawishi wa marafiki mara nyingi huwa kuna mtu aliona mapema. Aliona jinsi anavyoanza kudharau mwenza wake. Aliona jinsi anavyoanza kulinganisha maisha yake na ya watu wa mitandaoni. Aliona jinsi anavyoanza kusikiliza watu wenye majeraha yao. Lakini alikaa kimya.
Mtu anayeacha kazi kwa mihemko ya hotuba za motivational speakers mara nyingi huwa kuna mtu alijua hakuwa amejiandaa. Alijua hana akiba. Alijua hana biashara iliyojaribiwa. Alijua hana ujuzi wa soko. Lakini hakusema.
Kisha maisha yakimpiga, watu wale wale huanza kusema kwa sauti ya chini:
“Mimi nilijua tu.”
Hii ndiyo sumu ya ukimya wa kisasa. Watu wanajua, lakini hawasemi. Wanasema baada ya ajali.
Kuchekwa Baada ya Kuanguka
Dunia ya sasa ina kumbukumbu ndefu sana kwa makosa ya watu. Ukianguka, picha zitakumbukwa. Maneno yako ya zamani yatatafutwa. Post zako zitachimbuliwa. Watu wataunganisha matukio na kujifanya walikuwa wachambuzi tangu mwanzo.
Wachache watakusaidia kusimama.
Wengi watasimulia ulivyoanguka.
Hii haimaanishi watu wote ni wabaya. Inamaanisha huwezi kujenga maisha yako kwa kutegemea huruma ya umati. Umati hupenda hadithi. Ukiwa hadithi ya ushindi, watakushangilia. Ukiwa hadithi ya anguko, watakusambaza.
Jifunze Kupenda Wanaokuonya
Mtu anayekuonya si lazima awe adui. Wakati mwingine ndiye mtu pekee aliyebaki upande wako kwa uaminifu. Tatizo ni kwamba ukweli mara nyingi huingia kama sindano. Unauma kabla haujaponya.
Mtu akikuambia tabia yako inabadilika, usikimbilie kujitetea. Simama. Sikiliza. Mtu akikuambia matumizi yako yanakuzidi, usimwite mchoyo. Fikiri. Mtu akikuambia uhusiano wako una dalili mbaya, usikimbilie kusema ana wivu. Chunguza.
Sio kila onyo ni sahihi. Lakini kila onyo linafaa kusikilizwa kabla ya kutupwa.
Watu wanaokupenda kweli hawatakuambia tu kile unachotaka kusikia. Watakuambia pia kile kinachoweza kukusumbua usiku, lakini kukuokoa kesho.
Ukimya wa Familia
Familia nyingi zimegeuka kuwa sehemu za kuogopana. Mzazi anamwogopa mtoto. Mtoto anamwogopa mzazi. Ndugu wanaogopana. Kila mtu anapima maneno yake ili asionekane anaingilia maisha ya mwingine.
Matokeo yake, makosa yanakua bila kukemewa. Mtu anaanza tabia mbaya, familia inasema ni hatua ya maisha. Mtu anaanza kuharibu fedha, familia inasema labda atajirekebisha. Mtu anaanza kuingia kwenye mahusiano yenye sumu, familia inasema tusije tukalaumiwa.
Hadi siku tatizo linapolipuka.
Ndipo vikao vinaanza. Ndipo watu wanasema waliona dalili. Ndipo maneno ya busara yanatoka. Lakini mara nyingi busara inayochelewa huwa haizuii ajali; hubaki kuandika ripoti ya ajali.
Jiulize: Ni onyo gani ulilipokea zamani ukalikataa kwa hasira, lakini baadaye ukagundua lilikuwa sahihi?
Mlinzi wa Kwanza wa Maisha Yako
Kwa kuwa jamii imepunguza sauti yake, unatakiwa kuongeza sauti yako ya ndani. Lazima ujifunze kujikosoa kabla hujakosolewa na maumivu. Lazima ujifunze kusimama na kujiuliza: “Je, ninaelekea wapi?”
Usingoje kila mtu akuonye. Usingoje ndugu wakukamate. Usingoje wazazi wakulazimishe. Usingoje maisha yakupige ndipo ujifunze.
Kila wiki, kagua maisha yako. Angalia tabia zako. Angalia fedha zako. Angalia watu unaosikiliza. Angalia ndoa au mahusiano yako. Angalia muda wako. Angalia afya yako. Angalia kama unaanza kuwa mtu ambaye hata wewe mwenyewe usingependa kumshauri.
Hii ndiyo hatua ya kwanza ya kunusurika.
Kwa sababu katika dunia ambayo watu wameacha kukuonya, mtu wa kwanza kukuokoa lazima uwe wewe mwenyewe.
Mwisho wa Sura ya Kwanza
Ukimya unaoua hauanzi kwa chuki. Huanzia kwenye kuchoka, kukata tamaa, kujilinda, na kusema, “Sio kazi yangu.” Lakini matokeo yake ni yale yale: mtu anaanguka mbele ya macho ya watu waliokuwa na nafasi ya kusema neno moja.
Usiwe mtu anayekataa kila onyo. Usijenge ukuta dhidi ya ukweli. Usipende kusifiwa kuliko kurekebishwa. Maana siku moja, wale waliokuwa na ujasiri wa kukuambia ukweli wakinyamaza, utabaki na wale wanaokupigia makofi ukiwa unaelekea shimoni.
Na makofi ya mwisho kabla ya anguko huwa yana sauti nzuri sana.
Lakini hayakuokoi.