UZIO WA UBINAFSI-SURA YA 2
Mitego ya Maoni ya Wengi
UZIO WA UBINAFSI: Jinsi ya Kunusurika Katika Dunia Inayokuangalia Ukiangamia
Moja ya mitego mikubwa ya dunia ya sasa si umaskini, si kukosa elimu, wala si kukosa watu karibu yako. Mtego mkubwa ni kuishi kwa kuazima akili za wengine.
Watu wengi hawaharibiki kwa sababu hawakuwa na nafasi. Huharibika kwa sababu walisikiliza sauti zisizoelewa maisha yao. Walichukua maoni ya watu kama amri. Walichukua maumivu ya wengine kama ukweli wa maisha yao. Walichukua hasira za marafiki kama ushauri. Walichukua post za mitandaoni kama ramani ya kesho yao.
Hapo ndipo mtu huanza kupotea taratibu.
Si kwa kelele kubwa. Si kwa ajali ya ghafla. Bali kwa maamuzi madogo madogo aliyoyafanya ili kufanana na watu wengine.
Kosa la Kuamini Wengi Wako Sahihi
Binadamu ana udhaifu mmoja mkubwa: akiona watu wengi wanasema kitu kilekile, huanza kuamini ni kweli. Hata kama kitu hicho hakijafanyiwa uchunguzi. Hata kama watu hao wanazungumza kutokana na maumivu yao, wivu wao, kushindwa kwao au hasira zao.
Ukiwa kwenye kundi la watu wanaosema ndoa ni mateso, unaweza kuanza kuona ndoa yako nayo ni mateso hata kama ilikuwa salama. Ukiwa kwenye kundi la watu wanaosema ajira ni utumwa, unaweza kuanza kuchukia kazi yako kabla hujawa na mpango wa kujitegemea. Ukiwa kwenye kundi la watu wanaosema biashara fulani inalipa, unaweza kukimbilia humo bila kujua walioshindwa hawaposti video.
Maoni ya wengi yana nguvu kwa sababu humfanya mtu ajihisi yuko salama. Unapofuata watu wengi, huhisi kama kosa likitokea halitakuwa lako peke yako. Lakini maisha hayahukumu kwa wingi wa watu uliowasikiliza. Maisha hukulipisha wewe binafsi.
Ukiacha kazi kwa kusikiliza watu wa mitandaoni, wao hawatalipa kodi yako. Ukivunja ndoa kwa kufuata marafiki wenye hasira, wao hawatalala kwenye kitanda chako cha upweke. Ukiingia kwenye biashara bila maandalizi kwa sababu watu wengi wanasema inalipa, wao hawatakusaidia kulipa madeni yako.
Kumbuka: Umati unaweza kukushawishi kufanya uamuzi, lakini maumivu ya uamuzi huo utayabeba peke yako.
Mtego wa Ndoa za Watu Wengine
Kuna mwanamke anaweza kuwa kwenye ndoa yake yenye changamoto za kawaida tu. Mume wake si mkamilifu, naye si mkamilifu. Kuna siku wanagombana, kuna siku wanacheka. Kuna siku maisha yanakuwa magumu, kuna siku wanasaidiana. Kwa kifupi, ndoa yao ina matatizo, lakini haijafa.
Kisha anaingia kwenye kundi la marafiki wanaolalamika kila siku kuhusu waume zao. Mmoja anasema wanaume wote ni waongo. Mwingine anasema ndoa ni gereza. Mwingine anasema mwanamke mwenye akili hatakiwi kuvumilia chochote. Mwingine anasema yeye angekuwa na nafasi angerudi kuwa single.
Mwanamke huyu anaanza kusikiliza. Mwanzoni anasikiliza tu. Baadaye anaanza kulinganisha. Mambo madogo aliyokuwa akiyavumilia sasa yanakuwa makubwa. Kauli ya kawaida ya mume wake sasa inaonekana dharau. Kuchelewa kidogo nyumbani sasa kunaonekana usaliti. Ukimya wa uchovu sasa unaonekana chuki.
Hatimaye, ndoa yake inaanza kuharibika si kwa sababu ilikuwa mbaya kuliko zote, bali kwa sababu alianza kuipa tafsiri kupitia majeraha ya watu wengine.
Hili ndilo kosa kubwa: kutumia macho ya mtu aliyejeruhiwa kuangalia maisha yako.
Si kila anayelalamika kuhusu ndoa ana hoja inayokuhusu. Wengine hawahitaji kukushauri; wanahitaji kupona. Wengine hawakupi busara; wanakupa maumivu yao yakiwa yamevalishwa mavazi ya ushauri.
Mtego wa Watu Wanaoponda Ajira
Miaka ya sasa imejaa watu wanaoponda ajira. Kila kona kuna mtu anasema ajira ni utumwa. Wengine wanasema huwezi kuwa tajiri ukiwa umeajiriwa. Wengine wanakuambia acha kazi uingie biashara. Wengine wanakushawishi kuwa ukiendelea kuwa mfanyakazi, huna akili ya kifedha.
Ni kweli, ajira si mwisho wa maisha. Ni kweli, biashara inaweza kutoa uhuru mkubwa. Ni kweli, mtu anahitaji kufikiria zaidi ya mshahara. Lakini si kweli kwamba kila mtu anatakiwa kuacha kazi kesho asubuhi kwa sababu motivational speaker mmoja amepiga kelele kwenye video.
Biashara ina gharama. Ina kodi. Ina ushindani. Ina hasara. Ina wateja wasiolipa. Ina msimu mbaya. Ina bidhaa zinazokaa. Ina huduma zinazokataliwa. Ina siku ambazo mtu anaamka asijue atapata wapi fedha ya kuzungusha.
Watu wengi wanaohamasisha wengine kuacha kazi hawasemi walikuwa na akiba kiasi gani. Hawasemi waliwahi kufeli mara ngapi. Hawasemi nani aliwalipia kodi wakati biashara haijasimama. Hawasemi wana chanzo kingine cha mapato. Wanakuonyesha ushindi, lakini wanakuficha gharama ya ushindi huo.
Ukiacha kazi bila mpango, unaweza kujikuta umetoka kwenye ajira uliyoita utumwa na kuingia kwenye umaskini uliouita uhuru.
Maandalizi ni pamoja na kuwa na akiba, ujuzi wa soko, wateja wa mwanzo, bidhaa au huduma iliyojaribiwa, nidhamu ya fedha, na uwezo wa kuishi miezi kadhaa bila kipato cha uhakika.
Kama huna hayo, usidanganywe na kelele. Endelea kujenga. Jifunze. Wekeza kidogo kidogo. Jaribu biashara pembeni. Tengeneza mtandao. Jenga uwezo. Kisha ondoka ukiwa umejipanga, si ukiwa umehamasika tu.
Mitandao na Kiwanda cha Maoni
Mitandao ya kijamii imewapa watu wengi sauti. Hilo ni jambo zuri. Lakini pia imewapa watu wengi mamlaka ya kuathiri maisha ya wengine bila kubeba matokeo yake.
Mtu anaweza kuandika sentensi moja kali na ikabadilisha maamuzi ya maelfu ya watu. Anaweza kusema, “Usivumilie mtu yeyote.” Watu wanaopitia changamoto ndogo kwenye mahusiano wanaanza kuvunja mahusiano. Anaweza kusema, “Kama huna pesa, kata watu wote wanaokuzunguka.” Watu wanaanza kuchoma madaraja muhimu. Anaweza kusema, “Usimsikilize mtu yeyote, fuata moyo wako.” Watu wanaanza kufanya maamuzi bila busara.
Tatizo si kwamba mitandao ina maoni. Tatizo ni kwamba watu wengi hawana kichujio.
Wanasoma kitu, wanakichukua. Wanasikia kitu, wanakiweka moyoni. Wanaona mtu akisema kwa kujiamini, wanaamini ni kweli. Hawaulizi: huyu mtu anaishi maisha gani? Ana uzoefu gani? Ana faida gani nikimfuata? Ana hasara gani nikipotea?
Katika dunia ya maoni mengi, mtu asiye na kichujio cha akili ataishi kama majani yanayopeperushwa na upepo.
Kila Ushauri Una Chanzo
Usikubali ushauri kwa sababu tu umesemwa kwa kujiamini. Kila ushauri una historia. Kila mtu anaongea kutokana na maisha aliyopitia. Mtu aliyefilisika kwenye biashara anaweza kuona biashara zote ni hatari. Mtu aliyeumizwa kwenye ndoa anaweza kuona ndoa zote ni gereza. Mtu aliyefukuzwa kazi anaweza kuona ajira zote ni utumwa.
Tatizo linaanza pale unapochukua hitimisho la mtu mmoja na kulifanya kuwa sheria ya maisha yako.
Binadamu hupenda kufanya kosa hili kwa sababu ni rahisi. Ni rahisi kuamini simulizi la mtu kuliko kufanya uchunguzi wako mwenyewe. Lakini maisha hayatoi alama kwa kuiga. Yanatoa matokeo kulingana na maamuzi yako binafsi.
Jiulize kila unapopewa ushauri:
- Je, mtu huyu anaishi maisha ninayotamani kuishi?
- Je, ushauri huu unafaa kwa mazingira yangu?
- Je, anaongea kutokana na ushahidi au hisia?
- Je, nikifuata ushauri huu, ni nani atakayebeba matokeo?
Kibali cha Umati
Watu wengi hutafuta kibali cha umati kabla ya kufanya jambo. Wanataka marafiki wakubali. Familia ikubali. Mitandao ikubali. Lakini kuna tatizo moja.
Umati hubadilika haraka kuliko ukweli.
Leo wanaweza kukushangilia. Kesho wakakubeza. Leo wakasema biashara ndiyo njia ya mafanikio. Kesho wakasema biashara imekufa. Leo wakasema nunua ardhi. Kesho wakasema nunua hisa. Leo wakasema ajira ni utumwa. Kesho wakasema ajira ndiyo usalama.
Kama maisha yako yanategemea mawimbi ya maoni ya watu, hutawahi kuwa na utulivu. Kila siku utaamka na mwelekeo mpya kwa sababu umeona video mpya.
Nguvu ya Kusimama Pekee Yako
Moja ya sifa za watu waliofanikiwa si kwamba walikuwa na akili nyingi kuliko wengine. Mara nyingi walikuwa na uwezo wa kusimama na maamuzi yao hata wakati watu wengi hawakuwaelewa.
Hii haimaanishi kupuuza ushauri wote. Inamaanisha kusikiliza kwa makini, kuchambua kwa utulivu, halafu kuamua kwa kutumia akili yako.
Ukiwa na utashi, unaweza kusikia maoni mia moja lakini usikubali hata moja mpaka ulione linaendana na ukweli wa maisha yako.
Huo ndio uhuru wa kweli. Si kufanya unachotaka. Bali kufanya kile ulichohakikisha ni sahihi baada ya kufikiri.
Mtego wa Kuishi kwa Kulinganisha
Mitandao ya kijamii imefanya watu wengi waanze kupima maisha yao kwa kutumia picha za wengine. Mtu anaona rafiki amenunua gari, naye anaanza kujiona ameshindwa. Anaona mwenzake ameoa, anaanza kuhisi amechelewa. Anaona mwingine ameanzisha kampuni, naye anaacha mpango wake ili afanane naye.
Lakini huoni madeni yake. Huoni usingizi alioupoteza. Huoni migogoro yake. Huoni miaka aliyoshindwa kabla ya kufanikiwa. Unaona matokeo, si safari.
Ukijenga maisha yako kwa kulinganisha, utaishi maisha ya watu wengine badala ya yako.
Kanuni: Linganisha maisha yako na mtu uliyekuwa jana, si na mtu unayemuona leo mtandaoni.
Sheria ya Dakika Kumi
Kabla hujachukua uamuzi mkubwa kutokana na ushauri wa mtu, jipe dakika kumi za ukimya. Jiulize kama ungekuwa hujasikia ushauri huo, ungeamua nini.
Andika faida. Andika hasara. Tafuta ushahidi. Tafuta watu wenye uzoefu halisi. Kisha ndipo ufanye uamuzi.
Dakika kumi za kufikiri zinaweza kukuokoa miaka kumi ya majuto.
Mwisho wa Sura ya Pili
Maoni ya watu ni kama upepo. Unaweza kuyatumia kusogeza mashua yako, lakini ukiacha yawe nahodha wa safari yako, yatakupeleka mahali usipopakusudia.
Jifunze kusikiliza bila kutekwa. Jifunze kuheshimu mawazo ya wengine bila kuyafanya kuwa sheria za maisha yako. Jifunze kutumia utashi wako kabla ya kutumia hisia zako.
Kwa sababu dunia imejaa watu wanaopenda kutoa maoni, lakini ni wachache wanaoweza kubeba matokeo ya maoni hayo.
Na mwisho wa siku, maisha utakayoishi ni yako.