WEWE WA KWANZA-SURA YA 2
Alama za Utulivu
Déjà vu, Ndoto na Kumbukumbu za Ndani
Ushawahi kufika kwenye mji mgeni kabisa, lakini ghafla ukahisi kuwa umewahi kutembea kwenye barabara hiyo hiyo? Au ushawahi kukutana na mtu kwa mara ya kwanza, lakini ndani yako ukasikia kama moyo unamnong’oneza, “Mtu huyu namfahamu”?
Hali hii inajulikana kama déjà vu. Ni ile hisia ya ajabu kwamba tukio la sasa lishawahi kutokea kabla, ingawa akili ya kawaida haiwezi kuonyesha lini, wapi na kwa namna gani.
Déjà Vu Ni Nini?
Kwa mtazamo wa saikolojia na sayansi ya ubongo, déjà vu inaweza kuelezwa kama hali ya muda mfupi ambapo ubongo unachanganya hisia ya tukio jipya na kumbukumbu ya kufanana. Inaweza kuwa kama kosa dogo la mfumo wa kumbukumbu, ambapo jambo jipya linaonekana kama la zamani.
Lakini kwa upande wa falsafa na tafakari za kiroho, déjà vu hutazamwa kwa namna pana zaidi. Baadhi ya waandishi wa mambo ya fumbo huiona kama mwanya mdogo wa kumbukumbu za ndani. Ni kana kwamba pazia la kusahau linafunguka kwa sekunde chache, kisha linafungwa tena.
Alama za Utulivu
Ndiyo maana katika kitabu hiki tunaiita hali hii alama za utulivu. Si kwa sababu kila déjà vu ni ushahidi wa maisha yaliyopita, bali kwa sababu mara nyingi hutokea katika hali ambayo ndani ya mtu kuna ukimya wa ghafla. Moyo unasimama kidogo. Akili inanyamaza. Kisha hisia ya ajabu hujitokeza.
Katika tafsiri ya kifalsafa, hizi zinaweza kuwa nyakati ambazo mwanadamu anaguswa na kina cha nafsi yake. Si lazima kila hisia iwe ujumbe wa roho, lakini pia si busara kupuuza kila kitu ambacho hakielezeki mara moja.
Ndoto: Dirisha la Usiku
Ndoto zimekuwa fumbo tangu mwanzo wa historia ya binadamu. Watu wa kale waliziona kama ujumbe kutoka kwa miungu, mababu, ulimwengu wa roho au fahamu ya ndani. Leo, saikolojia inaziona pia kama njia ya akili kuchakata kumbukumbu, hisia, hofu na matamanio.
Hata hivyo, ndoto nyingine huwa nzito kuliko ndoto za kawaida. Unaamka ukiwa na hisia kali, kana kwamba umetembelea sehemu halisi. Wakati mwingine unaona mji, mtu, lugha au tukio ambalo hujawahi kulijua, lakini ndani yako linaonekana kuwa la karibu sana.
Kwa mtazamo wa kuzaliwa upya, ndoto za aina hii hutafsiriwa na baadhi ya watu kama mabaki ya kumbukumbu za maisha yaliyopita. Kwa mtazamo wa saikolojia, zinaweza kuwa picha zilizojengwa na fahamu kwa kutumia vipande vya kumbukumbu, hofu na matukio yaliyohifadhiwa ndani ya akili.
Michael Talbot na Wazo la Ulimwengu wa Hologramu
Mwandishi Michael Talbot, katika kitabu chake The Holographic Universe, aliandika kuhusu wazo kwamba uhalisia unaweza kuwa mpana zaidi kuliko tunavyouona kwa macho. Kwa mtazamo huu, wakati uliopita, wa sasa na ujao unaweza kufikiriwa kama vipande vya fumbo moja kubwa.
Huu si uthibitisho wa moja kwa moja kwamba déjà vu ni kumbukumbu ya maisha yaliyopita. Ni nadharia inayotusaidia kufungua mlango wa kufikiri: je, inawezekana akili ya mwanadamu wakati mwingine hugusa taarifa ambazo haziko wazi katika fahamu za kawaida?
Carl Jung na Synchronicity
Mwanasaikolojia Carl Gustav Jung alijulikana kwa dhana ya synchronicity, yaani matukio mawili au zaidi yanayotokea kwa namna yenye maana kwa mtu, ingawa hayana sababu ya moja kwa moja inayoweza kuonekana kirahisi.
Jung pia alizungumza kuhusu collective unconscious, au fahamu ya pamoja, kama kina cha akili ya binadamu kinachobeba alama, picha na mifumo ya kisaikolojia inayojirudia katika tamaduni mbalimbali. Kwa mtazamo huu, ndoto na alama za ndani zinaweza kutuonyesha mambo yaliyofichwa ndani ya nafsi, bila kulazimika kusema kuwa kila ndoto ni kumbukumbu ya maisha yaliyopita.
Usizipuuze, Lakini Usiziamini Bila Kupima
Hapa ndipo msomaji makini anatakiwa kuwa na mizani. Ukipuuza kila déjà vu, unaweza kupoteza nafasi ya kujisikiliza. Lakini ukiamini kila déjà vu bila kupima, unaweza kujenga hitimisho lisilo na msingi.
Njia bora ni kutazama alama hizi kama milango ya tafakari. Jiulize: hisia hii inanifundisha nini? Kwa nini mtu huyu, sehemu hii au ndoto hii imenigusa sana? Kuna hofu, kipaji, kumbukumbu au hamu gani ndani yangu inayotaka kueleweka?
Vitabu na Mawazo Yanayogusa Mada Hii
- The Déjà Vu Enigma — Larry Flaxman na Marie D. Jones. Kinaangalia déjà vu kwa mtazamo wa fumbo, fahamu na maswali ya kiroho.
- The Holographic Universe — Michael Talbot. Kinachunguza wazo la uhalisia mpana zaidi na uwezekano wa akili kugusa taarifa zilizofichika.
- Synchronicity — Carl Gustav Jung. Dhana hii inaeleza matukio yenye maana yanayotokea bila uhusiano wa kawaida wa sababu na matokeo.
- Collective Unconscious — wazo la Jung kuhusu kina cha fahamu kinachobeba alama na mifumo inayojirudia katika binadamu.
Mwisho wa Sura
Déjà vu na ndoto ni kama milango midogo inayofunguka kwa muda mfupi. Huenda nyuma yake hakuna maisha yaliyopita. Huenda kuna kumbukumbu za ndani, hofu, tamaa, au mifumo ya kina ya akili. Lakini pia huenda ndizo alama zinazotukumbusha kwamba mwanadamu ni fumbo kubwa kuliko mwili wake.
Kila ukikutana na alama hizi, usikimbilie kuamini wala kupinga. Simama. Sikiliza. Tafakari. Maana wakati mwingine, njia ya kumjua “wewe wa kwanza” huanza kwa kitu kidogo tu: hisia kwamba umewahi kuwa hapo kabla.