WEWE WA KWANZA - SURA YA 3
Hofu na Vipaji Visivyoelezeka
Je, kuna mambo tunayozaliwa nayo kutoka mbali zaidi?
Kuna watoto huzaliwa wakiwa na macho ya kawaida, lakini ndani yao kuna kitu kisicho cha kawaida. Mtoto mdogo anakaa mbele ya piano, vidole vyake vidogo vinagusa funguo kwa tahadhari, kisha ghafla anaanza kutoa sauti yenye mpangilio, hisia na uzuri ambao hata watu wazima waliofundishwa kwa miaka mingi hawawezi kuutoa kirahisi.
Katika nyumba nyingine, mtoto anapiga kelele kila anapokaribia maji. Hakuwahi kuzama. Hakuwahi kutishiwa na mto, ziwa wala bahari. Lakini mwili wake unatetemeka kana kwamba anatazama adui aliyewahi kumwangamiza. Mtoto mwingine anaogopa moto kwa kiwango kisicho cha kawaida. Mwingine anachukia sauti fulani, harufu fulani, au mazingira fulani bila sababu inayoeleweka.
Maswali yanaanza: haya ni malezi, vinasaba, ubongo, mazingira, au kuna kitu kingine kimejificha nyuma ya pazia la maisha ya sasa?
Karatasi Nyeupe au Kitabu Kilichofungwa?
Kwa muda mrefu, kulikuwa na wazo kwamba mtoto huzaliwa kama karatasi nyeupe. Kwamba kila kitu anachokuwa baadaye huandikwa na wazazi, shule, jamii na mazingira. Lakini kadiri maarifa ya saikolojia, ubongo na tabia yanavyokua, wazo hilo linaonekana kuwa rahisi kupita kiasi.
Mtoto hazaliwi tupu kabisa. Huja na mwelekeo fulani wa tabia, hisia, uwezo, hofu, hamu na mwitikio wa ndani. Baadhi ya mambo haya yanaweza kuelezwa kwa vinasaba. Baadhi yanaweza kuelezwa kwa mazingira ya ujauzito, malezi ya awali na mfumo wa neva. Lakini kuna matukio mengine hubaki magumu zaidi kueleweka.
Ndipo mjadala wa “Wewe wa Kwanza” unapoingia. Si kwa kusema kwamba kila kipaji kinatoka maisha yaliyopita. Si kwa kusema kwamba kila hofu ni kumbukumbu ya kifo cha zamani. Bali kwa kuuliza swali kubwa zaidi: je, inawezekana mwanadamu hubeba ndani yake zaidi ya yale aliyojifunza katika maisha haya pekee?
Hofu Isiyo na Chanzo Kinachoonekana
Hofu ya kawaida ina historia. Mtu aliwahi kuumwa na mbwa, baadaye anaogopa mbwa. Mtu aliwahi kupata ajali ya gari, baadaye sauti ya breki humshtua. Mtu aliwahi kuungua, baadaye moto humkosesha amani. Hapa akili inaunganisha tukio na tahadhari.
Lakini kuna hofu nyingine hazina historia inayojulikana. Mtoto anaogopa maji kabla hajawahi kuzama. Anaogopa giza kabla hajawahi kuachwa peke yake. Anaogopa sauti ya ndege, mlipuko, visu, moto au sehemu fulani bila tukio linaloeleweka katika maisha yake ya sasa.
Sayansi inaweza kusema: huenda ni mfumo wa fahamu wenye tahadhari kubwa, urithi wa hofu, kumbukumbu za mwili, au athari za mazingira ya awali. Falsafa ya kuzaliwa upya inaweza kuongeza swali jingine: je, hofu hiyo inaweza kuwa mwangwi wa jeraha la zamani ambalo roho haijaliponya?
Dr. Jim B. Tucker na Watoto Wanaodai Kukumbuka
Katika Chuo Kikuu cha Virginia, kupitia Division of Perceptual Studies, watafiti kama Dr. Jim B. Tucker wamechunguza visa vya watoto wadogo wanaodai kukumbuka maisha yaliyopita. Visa hivi havichukuliwi na kila mtu kama uthibitisho wa mwisho wa kuzaliwa upya, lakini vinabaki kuwa miongoni mwa maswali makubwa katika utafiti wa fahamu.
Katika kitabu chake Return to Life, Dr. Tucker anasimulia visa vya watoto waliotoa maelezo ya ajabu kuhusu watu, maeneo au matukio ambayo yalionekana kuwa nje ya uzoefu wao wa kawaida. Moja ya visa vinavyojulikana sana ni cha mtoto aliyedai kumbukumbu zinazohusishwa na rubani wa vita. Katika simulizi za aina hii, baadhi ya watoto huonyesha hofu, tabia au mvuto unaofanana na kile wanachodai kukikumbuka.
Hapa ndipo tahadhari inahitajika. Kisa cha kushangaza si sawa na uthibitisho wa mwisho. Lakini pia, kisa cha kushangaza hakipaswi kufutwa haraka bila kuchunguzwa. Msomaji makini anapaswa kusimama katikati: asiwe mwepesi wa kuamini kila kitu, wala asiwe mwepesi wa kupuuza kila fumbo.
Carol Bowman na Hofu za Watoto
Mwandishi Carol Bowman, katika kazi zake kuhusu watoto na kumbukumbu za maisha yaliyopita, ameeleza visa ambavyo watoto walionekana kubeba hofu nzito zisizoelezeka. Katika baadhi ya simulizi, watoto walipopata nafasi ya kueleza picha, ndoto au hisia zilizokuwa zinawasumbua, hofu hizo zilipungua.
Kwa upande wa saikolojia, hili linafanana na kanuni moja muhimu: kitu kinachopata lugha huanza kupoteza nguvu yake ya giza. Hofu iliyofichwa huongezeka nguvu. Hofu inayotamkwa huanza kuchunguzwa. Hofu inayochunguzwa inaweza kuponywa.
Kwa mtazamo wa kiroho, kueleza hofu kunaweza kuonekana kama kuifungua kumbukumbu ya zamani. Kwa mtazamo wa tiba ya akili, kunaweza kuonekana kama kuupa ubongo nafasi ya kupanga upya hisia. Njia hizi mbili hazilazimiki kupigana. Zinaweza kutusaidia kuelewa jambo moja: hofu inayokaa ndani bila kueleweka humfanya mtu kuwa mfungwa wa kitu asichokijua.
Vipaji Vinavyoonekana Kuja Tayari
Si hofu pekee ndizo hutushangaza. Vipaji pia hutufanya tujiulize. Kuna watoto huzaliwa wakiwa na usikivu wa muziki usio wa kawaida. Wengine huchora kana kwamba mikono yao ilishawahi kushika kalamu kwa miaka mingi. Wengine hujua hesabu, michezo, lugha, maumbo au mitindo ya kufikiri kwa kasi isiyoendana na umri wao.
Sayansi inaweza kueleza baadhi ya haya kupitia urithi, mazingira, mazoezi ya mapema, akili ya juu na namna ubongo unavyopokea taarifa. Lakini bado, kuna matukio ambayo yanaonekana kuzidi maelezo ya kawaida. Hapo ndipo maswali ya kiroho huibuka.
Kitabu The Boy Who Knew Too Much cha Cathy Byrd kinasimulia mtoto aliyekuwa na mvuto mkubwa kwa mchezo wa baseball na kutoa maelezo yaliyohusishwa na maisha ya mchezaji wa zamani. Kwa wasomaji wanaoamini kuzaliwa upya, visa kama hivi huonekana kama alama kwamba kipaji kinaweza kuwa mwendelezo wa uzoefu wa zamani. Kwa wasomaji wa upande wa kisayansi, ni visa vinavyohitaji uchunguzi zaidi, si hitimisho la moja kwa moja.
Robert Schwartz na Wazo la Ramani ya Roho
Katika Your Soul’s Gift, Robert Schwartz anaandika kwa mtazamo wa kiroho kwamba roho inaweza kuchagua changamoto, vipaji na mahusiano fulani kabla ya kuzaliwa. Kwa mtazamo huu, maisha si mfululizo wa bahati nasibu pekee. Ni darasa lenye masomo magumu na zawadi zilizofichwa.
Huu ni mtazamo wa kiroho, si hitimisho la sayansi. Lakini una nguvu kwa sababu unabadilisha namna mtu anavyoitazama hofu yake. Badala ya kusema, “Mimi nimeharibika,” mtu anaweza kuuliza, “Hili linanifundisha nini?” Badala ya kusema, “Kwa nini mimi?”, anaweza kuuliza, “Ninaweza kukua vipi kupitia hili?”
Kwa maana hiyo, hata msomaji asiyeamini kuzaliwa upya anaweza kupata faida hapa. Hofu inaweza kuwa mwalimu. Kipaji kinaweza kuwa wajibu. Changamoto inaweza kuwa mlango wa kukomaa.
Sylvia Browne na Mizizi ya Maumivu
Sylvia Browne aliandika sana kuhusu maisha yaliyopita, uponyaji na mizizi ya maumivu ya sasa. Katika mtazamo wake, baadhi ya hofu, magonjwa ya kihisia na maumivu ya ndani yanaweza kuwa na mizizi katika uzoefu wa zamani wa roho.
Kwa mfano, mtu anayeogopa maji bila sababu inayojulikana anaweza kutafsiriwa kiroho kama mtu mwenye kumbukumbu ya kuzama au kuumia kupitia maji katika maisha mengine. Huu ni mtazamo wa imani na tafakari, si uchunguzi unaokubalika na kila taaluma. Lakini kwa baadhi ya watu, tafsiri hii huwapa lugha ya kuelewa maumivu yao na kuanza safari ya uponyaji.
Hapa ndipo tunapaswa kuwa makini. Kutafuta maana si vibaya. Lakini mtu hapaswi kutumia tafsiri ya maisha yaliyopita kukwepa tiba, ushauri, maombi, mazungumzo au msaada wa kitaalamu anapouhitaji. Hofu kubwa, msongo wa mawazo, kiwewe au matatizo ya kudumu yanahitaji pia msaada wa watu wenye ujuzi.
Njia Tatu za Kutazama Hofu na Vipaji
- Mtazamo wa kisayansi: Hofu na vipaji vinaweza kutokana na vinasaba, mfumo wa fahamu, mazingira, malezi na uzoefu wa mapema.
- Mtazamo wa kisaikolojia: Hofu inaweza kuwa alama ya kitu kilichofichwa ndani ya fahamu, na kipaji kinaweza kukua kutokana na mwelekeo wa ndani uliopata nafasi.
- Mtazamo wa kiroho: Hofu na vipaji vinaweza kutazamwa kama mabaki, masomo au zawadi kutoka safari ndefu ya roho.
Usigeuze Hofu Kuwa Hukumu
Moja ya makosa makubwa ni kumwambia mtu mwenye hofu kwamba lazima aliwahi kufa kwa namna fulani katika maisha yaliyopita. Hii inaweza kumuumiza zaidi. Inaweza kumfanya ajenge picha za kutisha ambazo hazina uhakika. Inaweza pia kumfanya aache kutafuta msaada halisi.
Njia bora ni kutumia lugha ya upole: “Huenda hofu hii ina historia ndefu kuliko unavyojua.” “Huenda mwili wako unajaribu kukulinda.” “Huenda roho yako inahitaji kusikilizwa.” Lugha hii haimfungi mtu katika hitimisho moja. Inamruhusu kuchunguza bila kuogopa.
Hofu haipaswi kuwa gereza. Hofu inapaswa kuwa mlango. Ukiifungua kwa hekima, unaweza kukuta nyuma yake kuna kumbukumbu, jeraha, fundisho au nguvu ambayo hukujua kuwa unayo.
Usigeuze Kipaji Kuwa Kiburi
Kama hofu inaweza kuwa jeraha, kipaji kinaweza kuwa jaribu. Mtu mwenye kipaji cha ajabu anaweza kudhani yeye ni bora kuliko wengine. Lakini kama kipaji ni zawadi, basi kinahitaji unyenyekevu. Kama ni mwendelezo wa uzoefu wa zamani, basi si cha kujivunia tu; ni cha kutumikia.
Mtoto anayezaliwa na kipaji bado anahitaji mafunzo. Mtu anayehisi ana wito bado anahitaji nidhamu. Roho inayobeba uwezo bado inahitaji mwili, muda, juhudi na maamuzi sahihi ili uwezo huo uwe baraka kwa dunia.
Kipaji kisichofundishwa hugeuka burudani ya muda. Kipaji kinacholelewa hugeuka huduma. Ndiyo maana mtu asijiulize tu, “Nina kipaji gani?” Ajiulize pia, “Kipaji hiki kinataka niwasaidie nani?”
Mazoezi ya Tafakari: Ramani ya Hofu na Kipaji
Chukua dakika chache. Usifikirie kama mwandishi. Usifikirie kama msomaji. Fikiria kama mtu anayechunguza maisha yake mwenyewe.
Andika hofu tatu kubwa ulizonazo. Kisha jiulize: hofu hizi zilianza lini? Kuna tukio lolote la maisha haya linalozieleza? Je, hofu hii inanilinda dhidi ya nini? Je, inanizuia kuwa nani?
Baada ya hapo, andika vipaji vitatu vinavyokuja kwako kwa urahisi. Jiulize: nilivigundua lini? Kwa nini vinanivutia? Vinaweza kuwa msaada kwa watu gani? Je, nimekuwa nikivitumia au nimeviacha vilale?
Usikimbilie kusema kila hofu ni maisha yaliyopita. Usikimbilie kusema kila kipaji ni zawadi ya roho. Lakini pia, usikubali kuishi bila kuuliza maana ya vitu vinavyokujenga na vinavyokuzuia.
Vitabu Vilivyogusa Mada Hii
- Return to Life — Dr. Jim B. Tucker. Kinaeleza visa vya watoto wanaodai kukumbuka maisha yaliyopita, hasa katika mazingira ya Marekani.
- Children’s Past Lives — Carol Bowman. Kinaangalia simulizi za watoto, hofu zisizoelezeka na uwezekano wa uponyaji kupitia kueleza kumbukumbu za ndani.
- The Boy Who Knew Too Much — Cathy Byrd. Kinasimulia kisa cha mtoto mwenye mvuto na maelezo yanayohusishwa na mchezaji wa zamani wa baseball.
- Your Soul’s Gift — Robert Schwartz. Kinaeleza mtazamo wa kiroho kwamba changamoto na vipaji vinaweza kuwa sehemu ya ramani ya roho.
- Past Lives, Future Healing — Sylvia Browne. Kinaunganisha hofu, maumivu ya sasa na tafsiri za maisha yaliyopita kwa mtazamo wa kiroho.
Kiini cha Sura
Hofu zako hazipaswi kukufanya ujichukie. Vipaji vyako havipaswi kukufanya ujivune. Vyote viwili vinaweza kuwa ujumbe. Hofu inaweza kukuonyesha sehemu inayohitaji uponyaji. Kipaji kinaweza kukuonyesha sehemu inayohitaji kutumika.
Katika safari ya “Wewe wa Kwanza”, hatutafuti tu kujua kama uliwahi kuishi kabla. Tunatafuta kuelewa kwa nini wewe wa sasa uko hivi ulivyo. Kwa nini unapenda vitu fulani bila kufundishwa. Kwa nini unaogopa vitu fulani bila sababu. Kwa nini unavutwa na watu, kazi, sehemu au sauti fulani kana kwamba ndani yako kuna mtu anayekumbuka.
Labda baadhi ya majibu yako kwenye vinasaba. Labda baadhi yako kwenye malezi. Labda baadhi yako kwenye ubongo. Na labda, kwa wale wanaoamini safari ya roho, baadhi yako kwenye kurasa za zamani ambazo bado hazijasomwa vizuri.
Usiogope hofu zako. Zisikilize. Usidharau vipaji vyako. Vilee. Kwa sababu mara nyingi, vitu viwili vinavyoweza kukuonyesha njia yako ni vile vile ulivyokuwa ukiviona kama kawaida: kitu unachokiweza bila kujua kwa nini, na kitu unachokiogopa bila kuelewa kwa nini.
Hapo ndipo safari ya ndani inaanza kuwa ya kweli.