TENDA YA DAMU-SURA YA 5
Siku ya Ufunguzi wa Zabuni
TENDA YA DAMU: Vijana Watatu, Kampuni Moja, Mfumo Mmoja Mgumu
Siku ya ufunguzi wa zabuni haikuja kama siku ya kawaida. Ilikuja na ukimya mzito uliobeba hofu, matumaini na maswali ambayo hakuna aliyekuwa na majibu yake. Dar es Salaam ilikuwa imeamka kama kawaida, lakini kwa Adam, Musa na Zawadi, kila honi ya gari ilisikika kama sauti ya hukumu.
Adam alifika mapema kuliko wote. Alisimama nje ya jengo la shirika akiwa ameshika faili lake jeusi. Ndani yake kulikuwa na nakala za nyaraka, barua, hesabu, ushahidi wa pilot cases, na ile proposal waliyoiandika kwa jasho zaidi kuliko wino.
Alikuwa amevaa shati jeupe, lakini ndani yake moyo ulikuwa mweusi kwa wasiwasi. Alikumbuka kodi ya nyumba. Alikumbuka mwenye nyumba akisema, “Kujua hakulipi kodi.” Alikumbuka uso wa Musa alipokubali kuuza simu yake. Alikumbuka macho ya Zawadi aliposema mdogo wake bado hajarudi shule.
Hii haikuwa tenda tu.
Ilikuwa njia ya kuthibitisha kwamba vijana wasio na mtaji mkubwa bado wanaweza kuingia kwenye mfumo na kuacha alama.
Kabla ya Mlango Kufunguliwa
Musa aliwasili akiwa amebeba laptop kwenye begi la zamani. Alikuwa ameshikilia begi hilo kifuani kama mtoto mchanga. Zawadi alifika dakika chache baadaye, akiwa ametulia kwa nje, lakini macho yake yalionyesha kuwa usiku haukuwa rafiki yake.
Musa: “Leo tukishindwa, laptop hii nairudisha gereji.”
Zawadi: “Laptop ina gereji?”
Musa: “Hii yangu ina kila kitu. Imeishi maisha magumu kuliko baadhi ya watu.”
Adam: “Leo tusifikirie kushindwa. Tufikirie kusimama mpaka mwisho.”
Waliingia ndani. Ukumbi wa ufunguzi ulikuwa tayari umeanza kujaza watu. Kampuni kubwa zilikuwa zimekaa mbele. Meridian Consult Africa walikuwa pale. Bi. Regina alikuwa amevaa suti nyeusi na tabasamu la mtu ambaye tayari ameshaona matokeo kabla hayajasomwa.
Adam alipotazamana naye, Bi. Regina alitabasamu kidogo. Si tabasamu la salamu. Lilikuwa tabasamu la ukumbusho: mlipewa nafasi ya kuungana nasi, mkakataa.
Zawadi aliligundua tabasamu hilo, lakini hakusema kitu.
Usaliti wa Dakika za Mwisho
Kabla kikao hakijaanza, afisa mmoja mdogo aliyekuwa amewahi kuwasiliana na Adam alimkaribia kwa haraka. Uso wake ulikuwa na wasiwasi.
“Naomba nikusikie pembeni kidogo,” alisema.
Adam alimfuata mpaka kwenye korido.
Afisa huyo alizungumza kwa sauti ya chini. “Kuna complaint imewasilishwa usiku wa jana.”
Adam alihisi tumbo likishuka. “Complaint gani?”
“Wamedai proposal yenu ina taarifa mlizozipata bila ruhusa. Wanasema mlikuwa na mtu ndani aliyewapa data.”
Adam alibaki kimya kwa sekunde chache. Hii ilikuwa pigo sahihi. Si la kelele. La kiufundi. Ukimtuhumu kampuni ndogo kwa kukiuka taratibu, hata kama haina hatia, unaitia shaka mbele ya wajumbe.
“Nani kawasilisha?” Adam aliuliza.
Afisa huyo hakujibu. Alimwangalia tu.
Adam alielewa.
Meridian.
Alirudi ukumbini. Zawadi alimtazama na kujua kuna kitu kibaya.
Zawadi: “Nini kimetokea?”
Adam: “Wamefungua mlango wa vita.”
Musa: “Nani?”
Adam: “Wale ambao walitaka kutubeba mgongoni.”
Uamuzi wa Haraka
Wangebaki kimya, shaka ingewaua. Wangeongea vibaya, wangeonekana wanajitetea kwa hasira. Walihitaji uamuzi wa haraka na safi.
Zawadi alifungua faili. “Tuna ushahidi wa kila data tuliyotumia. Public sources, interviews za wazi, social media complaints, na forms tulizokusanya kwa ridhaa ya watu. Hatukuchukua siri ya mtu.”
Musa akafungua laptop. “Nina folder ya evidence. Kila screenshot ina tarehe na source. Kila response ina consent note.”
Adam akavuta pumzi. “Basi wakituuliza, hatujitetei kwa maneno. Tunajitetea kwa mfumo.”
Huo ulikuwa uamuzi wao wa mwisho kabla kikao hakijaanza.
Mbinu ya biashara ndani ya simulizi: Kampuni ndogo ikifanya research, lazima ihifadhi ushahidi wa vyanzo vyake. Taarifa nzuri bila traceability inaweza kugeuka silaha dhidi yako. Kila data, kila ushuhuda, kila claim lazima iwe na chanzo kinachoweza kuonyeshwa.
Ufunguzi Unaingia Moto
Mwenyekiti aliingia saa nne na dakika kumi. Kikao kilianza. Alieleza kuwa hatua ya mwisho ilikuwa kufungua na kupitia mapendekezo ya mwisho, kufafanua hoja zilizobaki na kutoa uamuzi wa bodi baada ya kikao cha ndani.
Kampuni moja baada ya nyingine iliitwa. Bei zilisomwa. Maelezo mafupi yakatolewa. Meridian waliposimama, mwakilishi wao alizungumza kwa kujiamini. Alisema wana uzoefu, timu, vifaa, na uwezo wa kutekeleza bila hatari.
Kisha akaongeza sentensi moja iliyokuwa imepangwa kama sumu ndani ya asali.
“Tunaamini kazi hii inahitaji kampuni yenye uwezo na uadilifu wa taarifa, si timu zinazokusanya data zisizothibitishwa mitandaoni.”
Ukumbi ukatulia.
Adam alihisi Musa akitikisa mguu chini ya meza. Zawadi alishika kalamu yake kwa nguvu.
Mwenyekiti akawatazama NovaBridge. “Mnahitaji kujibu hilo?”
Adam alisimama polepole.
“Ndiyo, tungependa kujibu. Si kwa kumshambulia mtu, bali kwa kuonyesha njia tuliyotumia.”
Jibu Lililobadili Hewa
Musa aliunganisha laptop. Screen ikawaka. Hakukuwa na animation nyingi. Hakukuwa na mapambo. Kulikuwa na jedwali rahisi lenye vyanzo vya data.
Adam akaanza kueleza. “Taarifa tulizotumia zimetoka kwenye vyanzo vinne. Kwanza, malalamiko ya wazi ya wananchi kwenye mitandao ya kijamii. Pili, mahojiano ya hiari tuliyofanya na watumiaji wa huduma. Tatu, ripoti za wazi zilizopo kwenye tovuti ya shirika. Nne, observation tulizofanya kwenye maeneo ya huduma bila kuingilia taarifa za ndani.”
Musa akaonyesha folder la ushahidi. Kila claim ilikuwa na source. Kila source ilikuwa na tarehe. Kila interview ilikuwa na ridhaa.
Zawadi akasimama. “Tulikusanya data si kwa lengo la kushambulia shirika, bali kulielewa. Mteja hawezi kusaidiwa vizuri na mtu anayemwogopa kiasi cha kutotaka kusikia maumivu yake.”
Chumba kilikuwa kimya.
Mwenyekiti akaandika kitu. Afisa mmoja aliyekuwa na uso mgumu alitikisa kichwa taratibu.
Bei Zinafunguliwa
Hatua iliyofuata ilikuwa kusoma bei za mwisho. Hapo ndipo moyo wa Adam ulianza kwenda kasi. Bei ilikuwa sehemu ambayo kampuni ndogo nyingi zilikuwa zinakufa. Zikiweka juu, zinaonekana ghali. Zikiweka chini, zinajichimbia kaburi.
Kampuni ya kwanza ilikuwa milioni tisini na mbili. Ya pili milioni themanini na nane. Meridian waliweka milioni sabini na moja.
Ukumbi ulinong’ona. Ilikuwa bei ya chini kwa kampuni kubwa, lakini bado ndani ya uwezo wa kazi.
Kisha ikafika NovaBridge.
Afisa akafungua bahasha yao. Akasoma.
“NovaBridge Solutions Limited: milioni sabini na tatu, ikiwa imegawanywa kwa milestones nne, na kipengele cha knowledge transfer bila gharama ya ziada.”
Musa alifumba macho kwa sekunde moja. Zawadi hakutikisika. Adam aliangalia meza.
Walikuwa si wa chini zaidi. Lakini walikuwa karibu. Na walikuwa wameongeza thamani ambayo wengine hawakuweka wazi.
Kitu Ambacho Hawakutarajia
Mwenyekiti akauliza swali moja la mwisho.
“Kama tungewaomba mpunguze bei, mngepunguza wapi?”
Hili lilikuwa swali la mtego. Ukijibu vibaya, unaonyesha bei yako ilikuwa imejaa hewa. Ukikataa vibaya, unaonekana mgumu. Ukipunguza sana, unajiua.
Adam alimtazama Zawadi. Zawadi akamwangalia Musa. Musa akatikisa kichwa kidogo.
Adam akajibu.
“Tungeweza kupunguza gharama ya reporting design na baadhi ya templates za mwisho, lakini hatutapunguza gharama za ukusanyaji data, supervision, backup wala validation. Tukipunguza hizo, tutakuwa tunapunguza ubora wa kazi na kuongeza hatari kwenu.”
Mwenyekiti akamwangalia. “Kwa hiyo hamko tayari kushusha sana?”
Adam akasema, “Tuko tayari kujadiliana. Hatuko tayari kuahidi kazi ambayo hatutaweza kuifanya vizuri.”
Hapo ndipo chumba kilibadilika. Wajumbe walitazamana. Si kila siku kampuni ndogo hukataa kujiuza kwa sababu ya ubora.
Mbinu ya biashara ndani ya simulizi: Katika negotiation, usishushe bei bila kuonyesha kitu gani kitapunguzwa. Bei ikipunguzwa bila kubadili scope, unaharibu faida au ubora. Mteja makini huheshimu kampuni inayojua mipaka yake.
Zawadi Anapokea Simu
Kikao kiliahirishwa kwa dakika thelathini ili bodi ijadili ndani. Wawakilishi wote walitakiwa kusubiri nje.
Wakiwa koridoni, simu ya Zawadi iliita. Alipotazama, ilikuwa namba ya mama yake. Alisita, kisha akapokea.
Alisikiliza kwa muda mfupi. Uso wake ukabadilika. Mama yake alikuwa hospitali. Mdogo wake aliyechelewa shule alikuwa ameanguka nyumbani kutokana na homa kali. Walihitaji fedha ya vipimo na dawa.
Zawadi alishika ukuta kwa mkono mmoja.
Adam: “Zawadi, nini?”
Zawadi: “Nyumbani kuna shida.”
Musa: “Twende?”
Zawadi: “Hapana. Tukiondoka sasa, tumemaliza kila kitu.”
Adam alitoa simu yake. Akaangalia salio. Halikutosha. Musa akatoa pesa kidogo alizokuwa amebakiza. Adam akaongeza. Zawadi akatuma kwa mama yake. Ilikuwa kidogo, lakini ilitosha kuanza.
Alipokata simu, macho yake yalikuwa mekundu. Lakini alijipangusa na kusema, “Tukishinda hii, si kwa ajili yetu tu.”
Hakuna aliyejibu. Hawakuhitaji.
Usaliti Unajirudia
Dakika kumi baadaye, Bi. Regina alimsogelea Adam.
“Bado hamjachelewa,” alisema kwa sauti ya chini. “Mnaweza kuingia chini yetu. Tutawapa kazi ndogo. Mtaishi.”
Adam hakumwangalia mara moja. Alitazama korido ndefu, kisha akasema, “Sisi hatukutoka mbali ili tuje kuwa kivuli.”
Bi. Regina akatabasamu. “Kijana, mfumo haupendi watu wenye maneno makubwa na mifuko midogo.”
Zawadi, aliyekuwa amesikia, akageuka.
“Ndiyo maana siku moja mfumo utabadilishwa na watu ambao mifuko yao iliwahi kuwa midogo.”
Bi. Regina hakujibu. Aliondoka taratibu.
Uamuzi wa Mwisho
Mlango wa chumba cha bodi ulifunguliwa. Wote waliitwa ndani. Ukumbi ulikuwa mzito. Hakuna aliyekuwa anacheka. Hata Meridian walikuwa wametulia.
Mwenyekiti alishika karatasi moja. Alisafisha koo, kisha akasema:
“Baada ya kupitia mapendekezo ya mwisho, ufafanuzi, bei, uwezo wa kiufundi na mpango wa utekelezaji, bodi imefikia uamuzi.”
Adam alihisi moyo wake ukipiga kwenye masikio. Musa alikuwa ameshika begi lake kwa nguvu. Zawadi alikuwa amekaa wima, lakini mikono yake ilikuwa imekaza kwenye daftari.
Mwenyekiti akaendelea.
“Kampuni iliyopendekezwa kwa hatua ya awali ya tuzo ni...”
Kimya kilikuwa kirefu kuliko dakika zote za wiki hiyo.
“NovaBridge Solutions Limited.”
Kwa sekunde kadhaa, hakuna aliyesogea.
Musa alimwangalia Adam. Adam alimwangalia Zawadi. Zawadi alifumba macho. Hakulia. Hakupiga kelele. Alivuta pumzi ndefu kana kwamba kwa mara ya kwanza ndani ya miezi mingi, hewa ilikuwa imekubali kuingia vizuri kwenye kifua chake.
Mwenyekiti akaongeza, “Tuzo hii ni ya masharti. Mtatakiwa kuthibitisha uwezo wa utekelezaji, kusaini mkataba wa milestones, na kuwasilisha nyaraka za mwisho ndani ya siku tatu.”
Hapo ndipo waligundua kitu kingine.
Kushinda tenda ilikuwa mwanzo.
Kuitekeleza ndiyo vita halisi.
Baada ya Kikao
Walipotoka nje, mvua ilikuwa imeanza tena. Dar es Salaam ilionekana ileile. Watu walikuwa wanakimbia kwenye foleni, bodaboda zilikuwa zinagombania wateja, na mawingu mazito yalikuwa yameshuka juu ya jiji.
Lakini kwao, kitu kilikuwa kimebadilika.
Adam alisimama kwenye ngazi za jengo. Alitoa simu yake, akampigia mwenye nyumba.
Adam: “Mama, naomba unipe siku tatu.”
Mwenye nyumba: “Adam, tena?”
Adam: “Safari hii si ahadi ya kawaida.”
Mwenye nyumba: “Kila deni linaongea hivyo.”
Adam alicheka kwa uchovu. Hakujibu. Alijua bado hawajapewa pesa. Walikuwa wamepewa nafasi. Na nafasi, kama haitatumika vizuri, inaweza kuwa adhabu.
Zawadi alimpigia mama yake. Musa alisimama pembeni, akitazama laptop yake. Kwa mara ya kwanza, aliihisi kama silaha iliyookoka vita.
Mbinu ya biashara ndani ya simulizi: Kushinda zabuni si mwisho wa safari. Ni mwanzo wa wajibu. Kampuni ndogo lazima ijiandae mapema kwa utekelezaji: cashflow, timu, ratiba, mikataba ya washirika, reporting, na mawasiliano ya wazi. Tenda inaweza kukuinua au kukuangusha kulingana na utekelezaji.
Mwisho wa Sura ya Tano
Usiku huo, walikutana kwenye mgahawa uleule. Safari hii waliagiza wali maharage sahani tatu. Si kwa sababu walikuwa na pesa nyingi, bali kwa sababu ushindi mdogo unahitaji kusherehekewa kabla maisha hayajakumbuka kukudai.
Musa aliinua kijiko. “Kwa NovaBridge.”
Zawadi akasema, “Kwa watu wote waliotuona wadogo.”
Adam akasema, “Na kwa kazi inayoanza sasa.”
Waligonga vijiko badala ya glasi.
Wakacheka.
Lakini nje ya mgahawa, mtu mmoja alikuwa amesimama pembeni ya gari nyeusi, akiwatazama kupitia kioo. Alikuwa ni yule mtu aliyemwambia Adam koridoni: “Soko lina wenyewe.”
Alitoa simu, akapiga namba.
“Wameshinda hatua ya awali,” alisema. “Lakini bado hawajasaini. Tuwazuie kwenye utekelezaji.”
Kisha akaingia kwenye gari.
Ndani ya mgahawa, vijana watatu waliendelea kucheka, bila kujua kuwa ushindi wao ulikuwa umefungua vita kubwa zaidi kuliko ile waliyodhani wameimaliza.